زمان دو برابر شدن جمعیت

 

نرخ رشد هر کشوری به صورت درصد بیان می شود، عموماً بین %0.1 و %3 در سال می باشد. شما در محاسبه رشد جمعیت با دو پارامتری که با هم مشارکت دارند، روبرو هستید؛ میزان رشد طبیعی جمعیت و میزان رشد مطلق جمعیت دو مقداری است که بایستی در نظر داشته باشید. در رشد طبیعی جمعیت تنها میزان متولدین و میزان مرگ و میر کشور در نظر گرفته می شود؛ بدون آن که جمعیت مهاجرین را محاسبه کنند. اما نرخ رشد مطلق جمعیت، علاوه بر مرگ و میر و زاد و ولد، مهاجرت به داخل و خارج از کشور را نیز در نظر می گیرند.
به عنوان نمونه، نرخ رشد طبیعی کانادا %0.3 است در حالی که نرخ رشد مطلق آن %0.9 است؛ که این عامل نشان دهنده ی سیاست های مهاجر پذیری کانادا می باشد. در ایالات متحده آمریکا، نرخ رشد طبیعی جمعیت%0.6 و رشد مطلق آن %0.9 است. محاسبه نرخ رشد جمعیتی هر کشور برای جمعیت شناسان و جغرافیدانان، متغیری مناسب برای رشد جاری کشور محسوب شده و کشورها و مناطق مختلف را با هم مقایسه می کنند. به طور هدفمندتر، نرخ رشد مطلق جمعیت کاربرد بیشتری دارد.
یکی از کاربردهای نرخ رشد جمعیت را می توان در تعیین زمان دوبرابر شدن جمعیت یک منطقه یا کشور و یا حتی سیاره ی زمین دانست؛ یعنی چه مدت زمانی طول می کشد تا جمعیت کنونی کشور دو برابر گردد. این مدت زمان با تقسیم نرخ رشد جمعیت در عدد 70 بدست می آید. عدد 70 از لگاریتم 2 حاصل می شود.
رشد مطلق کانادا در سال 2006 ،0.9 درصد بدست آمد، ما 70 را به عدد 0.9 تقسیم می کنیم ، عدد حاصل 77.7 خواهد بود. بنابر این در سال 2083 کانادا دو برابر جمعیت کنونی را داشته و از 33 میلیون نفر به 66 میلیون نفر خواهد رسید؛ البته این وضعیت در صورتی ممکن است که نرخ رشد به همین وضعیت باقی بماند و تغییری در آن صورت نپذیرد.
اما، اگر ما خلاصه اطلاعات جمعیتی دایره سرشماری ایالات متحده را مربوط به کانادا مورد بررسی قرار دهیم، مطابق آن انتظار می رود که رشد مطلق این کشور تا 2050 کاهش یابد. با نرخ رشد %0.6 زمان دو برابر شدن جمعیت کانادا 117 سال خواهد بود ( 116.666 = 0.6 / 70 ).
نرخ رشد جمعیت جهان در حال حاضرحدود %1.14 می باشد، با این نرخ زمان دو برابر شدن جمعیت 61 سال است. بنابراین انتظار می رود که چنانچه نرخ رشد جاری جمعیت تغییری نداشته و ثابت باقی بماند، جمعیت 6.5 میلیاردی جهان تا سال 2067 به 13 میلیارد نفر برسد. قابل ذکر است که نرخ رشد جهان در دهه ی 1960 به نقطه ی اوج خود یعنی به میزان %2 رسید، با این نرخ زمان دوبرابر شدن جمعیت 35 سال می باشد.
اغلب کشورهای اروپایی نرخ رشد پایینی را تجربه می کنند. این نرخ در بریتانیا %0.2 ، در آلمان %0.0، و در فرانسه %0.4می باشد.
نرخ رشد جمعیت در بسیاری از کشورهای آسیایی بالا است. در افغانستان این میزان %4.8 بوده و با این مقدار، زمان دو برابر شدن جمعیت 14.5 سال خواهد بود! اگر رشد جمعیت افغانستان در همین مقدار باقی بماند ( که بعید به نطر می رسد، به طوری که میزان رشد برنامه ریزی شده برای سال 2025در این کشور %2.3 در نظر گرفته شده است.) جمعیت 30 میلیونی این کشور تا سال 2020 به 60 میلیون و در سال 2035 به 120 میلیون و در سال 2049 به 280 میلیون و در سال 2046 به 560 میلیون نفر و در سال 2078 به 1 میلیارد و 12 میلیون نفر خواهد رسید. چنان که مشاهده می کنید، درصد رشد جمعیت برای برنامه ریزی های کوتاه مدت کاربرد بهتری دارد.
افزایش رشد جمعیت معمولاً مشکلاتی را در کشور به وجود می آورد، نیاز به غذا، زیر ساخت هایی نظیر شغل – مسکن – آموزش و ارائه ی خدمات گوناگون از جمله ی آنها است. این موارد هزینه هایی است که کشورهای مزبور بایستی بپردازند، و این در صورتی است که چنین کشورهایی اغلب از توانایی های کمی نیز برخوردارند.

حسین میرزایی ; ٥:٤٢ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/۱/۳٠

درک و تعریف خشکسالی

مفهوم خشکسالی :
   خشکسالی حالتی نرمال و مستمر از اقلیم است . گرچه بسیاری به اشتباه آن را واقعه ای تصادفی و نادر می پندارند . این پدیده تقریباً در تمامی مناطق اقلیمی رخ می دهد ، گرچه مشخصات آن از یک منطقه به منطقه دیگر کاملاً تفاوت می کند . خشکسالی یک اختلال موقتی است و با خشکی تفاوت دارد چرا که خشکی صرفاً محدود به مناطقی با بارندگی اندک است و حالتی دائمی از اقلیم می باشد .
    خشکسالی جزء‌ بلایای طبیعی نامحسوس است . گر چه تعاریف متفاوتی برای این پدیده ارائه شده لیکن در کل حاصل کمبود بارش در طی یک دوره ممتد زمانی معمولاً یک فصل یا بیشتر می باشد . این کمبود منجر به نقصان آب برای برخی فعالیت ها ، گروهها و یا یک بخش زیست محیطی می شود . خشکسالی بایستی در رابطه با برخی شرایط متوسط درازمدت از موازنه مابین بارش و تبخیر و تعرق درنظر گرفته شود ، معمولاً در هر منطقه ای یک شرایط خاص بعنوان  “ نرمال ” تعریف می شود .

  بعلاوه این پدیده با زمان ( فصل اصلی وقوع این پدیده ، تأخیر در شروع فصل بارانی، وقوع بارش در ارتباط با مراحل اصلی رشد گیاه ) و نیز مؤثر بودن بارش ها ( شدت ، بارش ، تعداد رخدادهای بارندگی ) مرتبط است .
 سایر فاکتورهای اقلیمی نظیر دمای بالا ، باد شدید و رطوبت نسبی پایین تر غالباً در بسیاری از نقاط جهان با این پدیده همراه شده و می توانند به طرز قابل ملاحظه بر شدت آن بیفزایند .
    خشکسالی را نبایست صرفاً بعنوان پدیده ای کاملاً فیزیکی یا طبیعی درنظر گرفت . تأثیرات آن در جامعه ماحصل ایفا نقشی مابین یک رخداد طبیعی ( بارش کمتر از حد مورد انتظار به دلیل تغییرات اقلیمی ) و نیاز مردم به منابع تأمین آب می باشد . انسانها معمولاً از تأثیرات خشکسالی لطمه می بینند خشکسالی های اخیر در هر دو گروه کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه نتایج اقتصادی ، تأثیرات زیست محیطی و دشواریهای شخصی به بار آورده که جملگی باعث شده اند که آسیب پذیری تمامی جوامع به این پدیده زیانبخش طبیعی مدنظر قرار گیرد . 
دو نوع تعریف کلی خشکسالی وجود دارد :

 مفهومی و عملی


تعریف مفهومی خشکسالی :

تعاریف مفهومی که در قالب اصطلاحاتی کلی بیان می شده به افراد کمک می کند تا مفهوم خشکسالی را درک کنند . بعنوان مثال “ خشکسالی عبارت است از یک دورة ممتد کمبود بارش که منجر به صدمه زدن محصولات زراعی و کاهش عملکرد می شود ” .
    تعاریف مفهومی در تبیین سیاستگزاری در زمینه خشکسالی نیز حائز اهمیت است . مثلاً خط مشی ( سیاست کلی ) در زمینه خشکسالی در استرالیا تلفیقی از آگاهی نسبت به تغییرپذیری نرمال اقلیم در تعریف متناظر آن از خشکسالی می باشد .

 این کشور ، کمک های مالی به زارعان را صرفاً در رخداد “ خشکسالی های استثنایی ” بلاخص زمانی که شرایط خشکسالی حادتر از مواردی است که بعنوان جزیی از ریسک عادی مدیریت پروژه درنظر گرفته می شود ، ارائه   می کند .

 تشخیص خشکسالی های استثنایی مبتنی بر ارزیابی های علمی است . پیش از این زمانی که خشکسالی از نقطه نظر سیاستگزاری کمتر تعریف شده بود و زارعان درک درستی از آن نداشتند ، برخی کشاورزان در مناطق اقلیمی نیمه خشک استرالیا هر چند سال یکبار تقاضای کمکهایی برای مقابله با خشکسالی داشتند .

 

تعریف عملی خشکسالی :
    تعاریف عملی به افراد کمک می کند تا شروع ، خاتمه و درجه شدت خشکسالی را تشخیص دهند . برای تعیین شروع خشکسالی تعاریف عملی ، میزان انحراف از میانگین بارش یا سایر متغیرهای اقلیمی در طول یک دوره زمانی را مشخص می کند . این امر معمولاً با مقایسه وضعیت فعلی نسبت به متوسط های گذشته که غالباً مبتنی بر دوره آماری30 ساله است انجام می شود .
 حد آستانه تعیین شده به عنوان شروع یک خشکسالی ( مثلاً 75 درصد بارش متوسط در طول یک دوره زمانی مشخص) معمولاً‌ بیشتر به صورت قراردادی انتخاب می شود تا بر مبنای رابطه دقیق تأثیرات خاص آن بر محیط . 

    در تعریفی عملی از خشکسالی برای کشاورزی مقدار بارندگی روزانه با مقادیر تبخیر و تعرق مقایسه می شود تا سرعت ( نرخ ) تخلیه رطوبت خاک تعیین شود و این روابط برحسب میزان تأثیرات خشکسالی بر رفتار گیاه ( یعنی رشد و عملکرد ) در مراحل مختلف نمو گیاه بیان گردد .

    تعاریفی نظیر این مورد را می توان در ارزیابی عملی شدت و اثرات خشکسالی براساس متغیرهای هواشناسی ، رطوبت خاک و شرایط گیاه در طی فصل رشد مورد استفاده قرار داد و مستمراً تأثیر بالقوه این شرایط را بر عملکرد نهایی ارزیابی کرد . بعلاوه این تعاریف عملی در تحلیل تناوب شدت و تداوم خشکسالی برای یک دوره تاریخی مفروض نیز کاربرد دارند . لیکن چنین تعاریفی نیازمند داده های جوی در مقیاس های زمانی ساعتی، روزانه ، ماهانه و سایر مقاطع زمانی و احتمالاً داده های مربوط به تأثیر پذیری از پدیده نظیر عملکرد محصول بسته به ماهیت تعریف ، مورد استفاده قرار می گیرند .تدوین ماهیت اقلیم شناسی خشکسالی یک منطقه ، و درک بیشتری از خصوصیات و احتمال وقوع مجدد در شدت های مختلف این پدیده بدست   می دهد .

 اطلاعاتی از این نوع در تهیه راهبردهای تقلیل اثرات و واکنش این پدیده و طرحهای آمادگی بسیار سودمند است .

 

جنبه های مختلف در زمینه خشکسالی :

هواشناسی ، هیدرولوژیکی ، کشاورزی و اقتصادی - اجتماعی

   

خشکسالی هواشناسی :
     معمولاً براساس درجه خشکی ( در مقایسه با مقادیر نرمال یا میانگین ) و طول دوره خشکی تعریف می شود . تعاریف خشکسالی هواشناسی بایستی به صورت موردی برای هر منطقه خاص درنظر گرفته شود چرا که شرایط جوی که موجب کمبود بارش می شود ، از       منطقه ای به منطقه دیگر شدیداً تغییر می کند .

 بعنوان مثال برخی تعاریف خشکسالی هواشناسی معرف دوره هایی از خشکسالی براساس تعداد روزهایی با بارش کمتر از یک حد آستانه خاص هستند . این سنجه صرفاً برای مناطقی که مشخصاً دارای رژیم های بارندگی ادواری هستند مانند جنگل های استوایی ، اقلیم معتدل نیمه حاره یا اقلیم مرطوب عرضهای میانی مناسب است .

 مناطقی نظیر مانائوس ( برزیل ) نیواورلئان لوئیزیانا ( آمریکا ) و لندن ( انگلیس ) مثالهایی از این مناطقند . مشخصه سایر مناطق اقلیمی الگوی بارش فصلی است . نظیر مناطق مرکزی آمریکا ، شمال شرق برزیل ، غرب آفریقا و شمال استرالیا .

    وجود دوره هایی طولانی بدون بارندگی امری عادی در مناطقی نظیر اوباها ، نبراسکا( آمریکا ) ، فورتالزا ، سئار ( برزیل ) و داروین ( استرالیا ) است . در این موارد ، تعریفی مبتنی بر تعداد روزهایی با بارش کمتر از یک حد آستانه خاص، غیر واقعی است . درسایر تعاریف رابطه ای مابین میزان انحراف واقعی بارش به مقادیر متوسط ماهانه ، فصلی یا سالانه برقرار می شود .

 
خشکسالی کشاورزی :
    خشکسالی کشاورزی اثرات ویژگیهای مختلف هواشناسی یا هیدرولوژیکی خشکسالی را به این پدیده کشاورزی بویژه کمبود بارش ، اختلاف بین تبخیر و تعرق واقعی و پتانسیل ، کمبود رطوبت خاک ، افت سطح آب زیرزمینی یا مخزن و … مرتبط می سازد . نیاز آبی گیاه بستگی به شرایط جوی غالب ، خصوصیات زیستی گیاه خاص ، مرحله رشد آن و خصوصیات فیزیکی و بیولوژیکی خاک دارد .

 تعریفی خوب از خشکسالی کشاورزی آن است که بتواند حساسیت متغیر گیاهان زراعی را در طی مراحل نمو گیاه از سبز شدن تا بلوغ لحاظ نماید . کمبود رطوبت در لایه های فوقانی خاک به هنگام کاشت می تواند باعث تأخیر جوانه زنی شود که موجب کاهش تراکم بوته در هکتار و نقصان عملکرد نهایی گردد .

 لیکن چنانچه رطوبت خاک فوقانی(سطح الارضی) برای نیازهای مراحل اولیه رشد کافی باشد کمبودهای رطوبتی درلایه های زیرین خاک در صورت تأمین نیازهای آبی گیاه بوسیله بارندگی یا آبیاری بر عملکرد نهایی گیاه تأثیر چندانی نخواهد داشت .

 

خشکسالی هیدرولوژیکی :
    خشکسسالی هیدرولوژیکی با تأثیرات دوره هایی از نقصان ریزش های جوی ( شامل برف ) بر منابع تأمین های آبهای زیرزمینی یا سطحی همراه می شود ( جریان رودخانه ها ، مخازن ، دریاچه ها و آب زیرزمینی ) .

    فراوانی و شدت خشکسالی های هیدرولوژیکی غالباً‌در مقیاس یک آبخیز یا حوزه آبریز رودخانه بیان می شود . گرچه همه خشکسالی ها از کمبود بارش منشأ می گیرند لیکن هیدرولوژیست ها بیشتر به این موضوع توجه دارند که این کمبود چگونه در سیستم هیدرولوژیکی ظاهر می شود ؟ خشکسالی های هیدرولوژیکی معمولاً‌ با تأخیر بیشتری نسبت به خشکسالی های هواشناسی یا کشاورزی رخ می دهند .

زمان بیشتری طول می کشد تا اثر کمبود بارش در اجزاء سیستم هیدرولوژیکی نظیر رطوبت خاک ، جریان رودخانه و سطح مخازن و آبهای زیرزمییی نمایان شود . در نتیجه زمان این تأثیرات با سایر موارد موجود در دیگر بخشهای اقتصادی یکسان نیستند چرا که بخشهای مختلفی برای تأمین آب موردنیاز خود به این منابع متکی هستند.

 مثلاً کمبود بارش می تواند موجب تخلیه سریع رطوبت خاک شود که تقریباً بلافاصله برای متخصصان کشاورزی مشهود است ولی این کمبود بر سطح آب مخازن تا ماهها بر تولید نیروی برق آبی یا مصارف تفریحی تأثیر نمی گذارد .

 بعلاوه آب موجود در سیستم های ذخیره هیدرولوژیکی ( مثلاً مخازن ، رودخانه ها ) معمولاً در مقاصدی مختلف و رقابتی ( مانند کنترل سیلاب ، آبیاری ، تفرج ، کشتیرانی ، نیروی برق آبی ، زیستگاههای حیات وحش ) بکار می رود . رقابت بر سر آب در این سیستم های ذخیره ای در طی دوره خشکسالی شدت می گیرد و منازعات مابین استفاده کنندگان آب به طرز قابل ملاحظه ای افزایش می یابد .

 

 خشکسالی هیدرولوژیکی و آمایش سرزمین ( کاربری اراضی )

    گر چه اقلیم عامل اولیه ای در بروز خشکسالی هیدرولوژیکی است ولی سایر عوامل نظیر تغییرات کاربری اراضی ( مانند جنگل زدایی ) ، تخریب اراضی و ساخت سدها همگی بر خصوصیات هیدرولوژیکی حوزه اثر می گذارند .

    چون مناطق مختلف بوسیله سیستم های هیدرولوژیکی به هم مرتبطند ، تأثیر خشکسالی هیدرولوژیکی به مرزهایی فراتر از منطقه کمبود بارش گسترش یابد . مثلاً خشکسالی هواشناسی ممکن است شدیداً بخش هایی از شمال کوههای راکی و دشت های بزرگ شمالی آمریکا را تحت تأثیر قرار دهد لیکن از آنجا که رودخانه میسوری و شاخه هایش این منطقه را به سمت  جنوب زهکشی می کنند امکان بروز تأثیرات هیدرولوژیکی مشهودی در پایین دست جریان وجود دارد . مشابهاً ، تغییرات در کاربری اراضی بالا دست می تواند خصوصیات هیدرولوژیکی نظیر مقادیر نفوذ و رواناب را تغییر داده و باعث متغیرتر شدن جریان و تشدید رخداد خشکسالی هیدرولوژیکی در پایین دست شود .

 مثلاً در کشور بنگلادش فراوانی وقوع کم آبی به دلیل تغییر کاربری اراضی که داخل کشور و کشورهای همسایه رخ داده ، افزایش یافته است . تغییر نحوه استفاده از اراضی یکی از راههایی است که طی آن فعالیت های بشر فراوانی پدیده کم آبی را حتی بدون آنکه تغییری در وقوع خشکسالی های هواشناسی مشاهده شده باشد ، تغییر می دهد .

 

پیامد اثرات خشکسالی :
    پیامد اثرات توأم با خشکسالی های هواشناسی ، کشاورزی و هیدرولوژیکی تفاوت های آنها را بیشتر آشکار می کند . زمانی که خشکسالی آغاز می شود ، بخش کشاورزی بدلیل وابستگی بیش از حد به ذخیره رطوبتی خاک ، معمولاً نخستین بخشی است که تحت تأثیر قرار می گیرد . در طی دوره های ممتد خشکی ، چنانچه کمبود بارش ادامه یابد ، رطوبت خاک به سرعت تخلیه می شود در این صورت اتکاء مردم به سایر منابع آبی بایستی تأثیرات این کمبود را مرتفع سازد مثلاً آنهایی که متکی به منابع آبهای سطحی ( نظیر مخازن و دریاچه ها ) و آبهای زیرزمینی هستند معمولاً دیرتر از سایرین تحت تأثیر قرار می گیرند . یک خشکسالی کوتاه مدت که 3 تا 6 ماه به طول می انجامد بسته به خصوصیات هیدرولوژیکی سیستم و نیازهای مصرف آب احتمالاً تأثیرات اندکی بر این بخش ها به همراه دارد .

    زمانی که بارش به حالت نرمال برمی گردد و شرایط خشکسالی هواشناسی پایان        می پذیرد ، تا زمان احیاء مجدد منابع آبهای سطحی و زیرسطحی پیامدهای سوء‌این پدیده ادامه می یابد . در ابتدا ذخایر رطوبت خاک و به دنبال آن جریانهای سطحی ، مخازن و دریاچه ها و آبهای زیرزمینی جایگزین می شود .

    ممکن است اثرات خشکسالی در بخش کشاورزی به دلیل وابستگی آن به رطوبت خاک سریعاً ‌از بین برود لیکن در سایر بخش ها که متکی به ذخایر سطحی و یا زیرسطحی آب هستند تا ماهها یا حتی سالها طول بکشد . استفاده کنندگان از آبهای زیرزمینی که معمولاً آخرین افرادی هستند که به هنگام بروز خشکسالی تحت تأثیر آن قرار می گیرند دیرتر از سایرین بازگشت به وضعیت عادی سطح آب زیرزمینی را تجربه می کنند . طول دوره تجدید ذخیره منبع تابعی از شدت و تداوم خشکسالی و مقدار بارش دریافتی است .

 

خشکسالی اقتصادی - اجتماعی :
    تعاریف اقتصادی - اجتماعی خشکسالی تلفیقی است از عرضه و تقاضای برخی کالاهای اقتصادی با اجزاء‌ خشکسالی هواشناسی ، هیدرولوژیکی و کشاورزی .

    این مورد با سایر انواع پیش گفته ، از آن جهت تفاوت دارد که وقوع آن بستگی به فرایندهای زمانی و مکانی عرضه و تقاضا برای تعریف یا تشخیص خشکسالی ها دارد . عرضه بسیاری از کالاهای اقتصادی مانند آب ، علوفه ، غلات ، ماهی و نیروی برق آبی بستگی به وضعیت جو دارد .

 بدلیل تغییرپذیری طبیعی اقلیم عرضه آب در برخی سالها کافی است ولی در سالهای دیگر در حد تأمین نیازهای انسان و محیط زیست نیست . خشکسالی اقتصادی - اجتماعی زمانی رخ می دهد که تقاضا برای یک کالای اقتصادی بدلیل نقصان عرضة‌ آب از حاصل کمبود بارش از میزان عرضه فزونی می گیرد . بعنوان مثال در اروگوئه در سال 89-1988 خشکسالی موجب کاهش قابل ملاحظه ای در تولید برق آبی شد بدین دلیل که نیروگاههای برقی بجایی استفاده از ذخایر آب متکی به جریانهای سطحی بودند . کاهش تولید برق آبی دولت را واداشت تا اقدام به ورود سوخت گرانتر نفت نماید و با استفاده از ابزارهای تبدیلی انرژی نیازهای مردم را برآورده سازد .

    در اکثر موارد ، تقاضا برای کالاهای اقتصادی در نتیجه افزایش جمعیت و مصرف سرانه رو به تزاید است . عرضه محصولات نیز ممکن است بدلیل بهبود راندمان تولید و فنآوری یا ساخت مخازنی که ظرفیت ذخیره آب را افزایش می دهد ، بیشتر شود .

 اگر هر دو کمیت عرضه و تقاضا افزایش یابد عامل ( فاکتور ) حساس نرخ نسبی تغییر است . اگر تقاضا سریعتر از عرضه افزایش یابد ، اثرات سوء و میزان وقوع خشکسالی در آینده همسو با روند عرضه و تقاضا افزایش خواهد یافت .

 

منبع:سایت سازمان هواشناسی

حسین میرزایی ; ٥:۳٩ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/۱/۳٠

رشد شهرها و اهمیت مطالعات شهری

رشد سریع جمعیت جهان باعث بروز مشکلات زیادی از جمله در رابطه با محیط زیست انسانی شده است. جمعیت شهری جهان با سرعتی بیش از جمعیت کل جهان افزایش یافته است. افزایش شهرنشینی هم از نظر تعداد جمعیت و هم از نظر فضای اشغالی جمعیت از پدیده های بحث انگیز محافل علمی جهان بوده است. رشد جمعیت شهری به بهای کاهش درصد جمعیت روستانشین بر اهمیت مطالعه شهرها بخصوص از جنبه های بررسی رابطه متقابل محیط و جمعیت انسانی افزوده است.

 

«روند رشد جمعیت شهرنشین»

«جمعیت شهرنشین سال 1970»                                              3000میلیون نفر

«افزایش جمعیت شهرنشین

سالهای 1980-1970»

«افزایش جمعیت شهرنشین                                                   2000میلیون نفر

سالهای 2000-1980»

 

1000میلیون نفر

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمودار شماره 1- ماخذ منبع شماره 6

در کشورهای جهان سوم روند رشد جمعیت شهری حتی سریعتر از کشورهای پیشرفته می باشد. توسعه بیش از حد شهرها در کشورهای در حال توسعه و پیشرفته اثری یکسان دارد، لیکن کشورهای در حال توسعه جهان برای کنترل و تخفیف آن امکانات و ابزار کمتری در اختیار داشته و لذا مشکلات جمعیت شهری در جهان در حال توسعه پیچیده تر خواهد بود.

به هر حال تمرکز جمعیت در شهرها در سراسر جهان خصوصاً ‏در کشورهای در حال توسعه و رشد بی رویه و بدون برنامه ریزی مراکز شهری، کیفیت زندگی را در تمام مراکز شهری پایین آورده و آلودگی سروصدا تهویه مداوم بیماریهای مسری قحطی و گرسنگی بالا رفتن نرخ جرائم و کمبود زمین و تسهیلات عمومی، بهایی است که باید برای رشد سرطانی شهرها پرداخت. لذا جهت کاستن از مشکلات موجود و برنامه ریزی در جهت آینده بهتر، مطالعه شهرها بخصوص اقلیم شهری، اهمیت فوق العاده ای پیدا می کند.

اقلیم شهری:

منظور از اقلیم شهری تحقیق در فعل و انفعالات عوامل و عناصر جوی در صورتی است که در داخل محدوده شهر در نقاط و شرایط و سطوح مختلف بروز می کند. (گنجی 1365) و یا اینکه بررسی چگونگی تاثیر مجموعه ای شهری یا کل بافت یک شهر بر لایه های هوا بوده به طوری که شهر در حوزه نفوذ خود یک تمایل آب و هوایی مخصوص به خود ایجاد نموده و عناصر تشکیل دهنده شهر از قبیل خانه، خیابان و غیره یک حوزه اقلیمی خاص و در ارتباط متقابل با یکدیگر را بوجود می آورد که در قلمرو میکرو کلیماتولوژی شهری قابل بررسی و مطالعه می باشد. (رمضانی 1370)

تاثیر موقع جغرافیایی و محلی هر نقطه بر اقلیم شهری با توجه به کاربردهای مختلف آن نقطه شهری و عواملی از قبیل: ارتفاع، دما، ریزشهای جوی، جریانهای هوایی از قبیل: با دو جذب و دفع تشعشعات خورشیدی و ارضی و مواردی از این قبیل تاثیر متقابل دارد. بخش عمده ای از آلودگی هوای شهرهای بزرگ از سه منبع اصلی ایجاد می شود. کارخانجات و نیروگاهها، ترافیک و تردد وسایط نقلیه، سوختهای خانگی که باعث تغییراتی در اقلیم عمومی هوا شده و در نتیجه در روی شهرها اقلیم خصوصی یا میکروکلیهای خصوصی ایجاد می شود. (نیوار 1368)

تفاوت هوای شهر با نواحی مجاور آن:

 تمرکز جمعیت و مراکز آلاینده در نواحی شهری باعث تفاوت اقلیم شهری با نواحی مجاور شده است. لندربرگ (Lands berg) اقلیم شناسی آمریکائی تفاوتهای عمده ای بین عناصر اقلیمی در شهرها بانواحی مجاور بشرح زیر خلاصه کرده است: (گنجی 1365)

 

 

آلودگی

ذرات گرد و خاک                                   در هوای شهرها، 10% بیشتر است.

اکسید سولفور                                        در هوای شهرها، 5% بیشتر است.

اکسید کربن                                          در هوای شهرها، 10% بیشتر است.

منواکسید کربن                                      در هوای شهرها، 25% بیشتر است.

 

 

ابری بودن هوا

ابر                                                  در هوای شهرها، 5 تا 10% بیشتر است.

مه در زمستان                                    در هوای شهرها، 100% بیشتر است.

مه در تابستان                                    در هوای شهرها، 30% بیشتر است.

 

بارندگی

میزان باران                                   در هوای شهرها، 5 تا 10% بیشتر است.

روزهای بارانی (بیشتر از mm5)           در هوای شهرها، 10% بیشتر است.

 

گرما

متوسطه گرمای سال                  در هوای شهرها، 5/0 تا 8/0 درجه بیشتر است.

میزان حداقل زمستانی               در هوای شهرها، 1 تا 5/1 درجه بیشتر است.

 

 

 نم نسبی

میزان متوسطه سالانه                                  در هوای شهرها، 6% کمتر است.

در زمستان                                             در هوای شهرها، 2% کمتر است.

در تابستان                                            در هوای شهرها، 8% کمتر است.

 

 

سرعت باد

متوسطه سالانه                            در هوای شهرها، 20% تا 30% کمتر است.

طوفان                                      در هوای شهرها، 10% تا 20% کمتر است.

آرامش هوا                                   در هوای شهرها، 5% تا 20% کمتر است.

 

تفاوت اقلیم شهری با نواحی مجاور معلول دو عامل است:

1-موازنه گرما (Hest Balance) 2- ترکیب هوای شهر و وجودمقادیرزیادی ذرات خارجی در آن.

موازنه گرما: بین گرمایی که در ساعات روز به سطح زمین میرسد و برگشت آن در شب، موازنه و تعادلی وجود دارد. ولی افزایش شهرنشینی سیر طبیعی انرژی را در اکوسیستم زمین تغییر داده است. بین شهرها و روستاها، اختلاف درجه گرمای بین 1 الی 2 درجه سانتیگراد مشاهده شده که ناشی از وجود منابع گرمازا در شهرها می باشد.

این منابع شامل ، جمعیت انسانی (متوسط درجه حرارت بدنشان 36 سانتیگراد است و در هنگام کار هر کدام 200 تا 300 وات گرما تولید می کنند)، سیستم های گرم و سرد کننده، کوره های صنعتی و ... می باشند، سطح زمین با ایجاد ساختمانها و سنگفرش، آسفالت خیابانها در مقابل آب غیر قابل نفوذ گشته و ظرفیت گرمایی بیشتری خواهند داشت. (برومند 1370)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل شماره 2- مأخذ: منبع شماره 11

در نواحی شهری سطوح آبی نسبت به نواحی روستایی کمتر است لذا حرارت کمتری صرف گرم کردن آب شده و حرارت بیشتر صرف گرم شدن هوا خواهد شد، حدود 5 درصد سطح شهرها در مقابل نفوذ آب، غیرقابل نفوذ است لذا آبهای حاصل از بارش در جویبارها بسرعت جاری شده و اثر کمی بر خنک شدن هوا خواهد داشت.

ولی در نواحی روستایی بیشتر آب باران در خاک نفوذ یا تبخیر می گردد که باعث تعادل درجه حرارت می شود. شهرها به لحاظ مورفولوژی خاص خود نسبت به نواحی روستایی یک حالت ناهموار دارد لذا از سرعت باد می کاهد، مطالعات انجام شده نشان می دهد که سرعت باد در شهرها در حدود 25% کاهش داشته که این کاهش سرعت باد مدت لازم جهت بیرون راندن هوای آلوده از شهرها را افزایش می دهد. (جمالی 1372)

نتیجه اینکه، محیط زیست شهری به لحاظ ساختار فیزیکی، اقتصادی و اجتماعی خاص خود از نواحی روستایی متفاوت است، بخصوص عملکرد منابع گرمازا باعث شده است که شهرها نسبت به نواحی روستایی آب و هوای ویژه ای داشته باشند حتی مرکز شهر نسبت به نواحی اطراف خود دارای حرارت بالاتری است که آن را «درجه حرارت شهر» می نامند که در صورت وجود ایستگاه متعدد هواشناسی در شهر می توان خطوط همدما را ترسیم کرد، خطوط همدما در روی شهر یک جزیره را نشان خواهند داد که به آن «جزیره حرارتی» می گویند. (جهانبخش 1371)

2- ترکیب هوای شهر

تیرگی هوای شهرها به هنگام ورود وخروج به شهر کاملأ نمایان است. ذرات معلق روی شهر (شامل گرد و غبار ناشی از سوخته های فسیلی...) به صورت لایه های سراسر آسمان شهر را می گیرد، و اثر زیادی در شکل دادن به اقلیم شهرها دارد، که تنها باد و باران می تواند لطافتی موقتی را به همراه آورد. این لایه غبارآلود می تواند بخشی از انرژی خورشیدی را به فضا منعکس کرده، از طرف دیگر از تشعشع عادی گرما از سطح شهر جلوگیری کرده و موازنه گرما را مختل نماید، از طرف دیگر این ذرات می تواند به صورت هسته تراکم عمل کرده و باعث افزایش میزان بارش در روی شهرها شوند. حتی دیده شده است که در یک شهر در نواحی آلوده میزان بارش بیشتر است. (گنجی 1365)

و وجود این ذرات باعث بالا رفتن خاصیت اسیدی باران شده که تحت عنوان بارانهای اسیدی بررسی می شوند.

علاوه بر آن مسائل دیگری چون پوشش گیاهی، باد، وارونگی هوا، مسئله معماری همساز با اقلیم از جمله مواردی هستند که در رابطه با اقلیم شهری در این مبحث بصورت عمومی یا ناحیه ای مورد توجه قرار گرفته اند.

 

باران اسیدی:

باران به طور طبیعی بواسطه حضورc  o2 درهوا و حل شدن آن در آب بصورت ضعیف خاصیت اسیدی دارد (PH 6/5 و اسید از نوع اسید کربنیک) ولی باران اسیدی که از عوارض زندگی شهری و صنعتی است به بارشی گفته می شود که دارای pH کمتر از 6/5 باشد. در نواحی شهری علاوه بر 2 Co گازهای دیگری با ویژگیهای اسیدی تولید می شود که مشخص ترین آنها دی اکسید گوگرد (2 So) و دی اکسید ازت (2No) می باشد. (غیاثی 1367)

اکسید ازت و گوگرد و سایر مواد آلوده کننده هوا می توانند در هوا پخش شده و یا به قسمتهای بالای جو منتقل شوند. این آلودگیها در هوا می توانند بطور مستقیم «بارش خشک (dry deposition)» ته نشین شوند، و یا همراه با باران و برف «بارش مرطوب (wet deposition)» به سطح زمین منتقل شوند.

اکسیدهای گوگرد: اکسیدهای گوگرد بر اثر سوزاندن زغال سنگ، نفت و سوخت اتومبیل ها ایجاد شده و بصورت دی اکسید گوگرد به هوا متصاعد می شود این گاز در صورتی که با بخار آب ترکیب شود تولید اسید سولفورو (H2 So3 )  می کند.

S + O2  ___ So2                                                                                                                                         

                                                         __H2 SO3               SO2 + H2 O     .

 اکسید ازت (NO) : اکسید ازت از حرارت و فشار زیاد حاصله از احتراق در داخل موتور اتومبیل تولید می شود و چون دمای سوختن در موتورهای دیزلی بیش از موتورهای بنزینی است این گاز در موتورهای گازوئیل سوز بیشتر است. اکسید ازت در هوا با اکسیژن ترکیب شده و دی اکسید ازت را تولید می کند. (NO2) و اگر با رطوبت ترکیب شود اسید نیتریک (HNO3) ایجاد می شود. (برومند یونسکو 1370)

3NO2 + H2 O ____ 2HNO3 + NO

اثرات بارشهای اسیدی بر انسان: (غیاث الدین 1373)

بارشهای اسیدی به هر دو صورت خشک و مرطوب بر انسان و محیط انسانی اثرات نامطلوبی دارد واکنشهایی که منجر به تولید ترکیبات اسیدی می شود می تواند بجای رطوبت هوا در اشک چشم یا ششها انجام شود. و باعث ایجاد مشکلاتی برای دستگاه تنفسی شده و بیماریهای چون سرطان ریه و برنشیت ایجاد کند، براساس مطالعه «بوئل وران» مرگ و میر ناشی از سرطان ریه در بین سیگاریهای نواحی شهری 26 تا 123 درصد بیشتر روستائی است، همچنین ذرات معلق گوگرد سبب پیدایش و تشدید بیماری برونشیت می شود. در نواحی پرجمعیت و افراد سیگاری این بیماری بیشتر دیده شده است.

نقش پوشش گیاهی

به طور کلی هر تغییری در سطح زمین (رنگ، درجه ناهمواری، نمناکی، حرارت ویژه) باعث تغییراتی در لایه های فعال خواهد شد. و در نتیجه در شرایط بیلان انرژی و تبادل انرژی، رطوبت بین اتمسفر و زمین، نیز تغییراتی به عمل خواهد آورد. (جعفر پور ابراهیم 1367)

از جمله مهمترین موارد در جهت تغییر طبیعت زمین ایجاد فضای سبز است. هوای سالم که شرط زندگی هر انسانی است مدیون پوشش گیاهی است. لذا ما برای ادامه زندگی در شهرها مجبوریم که از طریق توسعه پوشش گیاهی از تغییرات نامناسب جلوگیری کنیم به خصوص که گسترش آنها با در نظر گرفتن باد غالب برای شهر مفیدتر خواهد بود. وجود فضای سبز متراکم و زیبا می تواند تا حدود زیادی اثرات نامطلوب آلودگی را از بین برده. (هر هکتار فضای سبز حدود 12 تا 20 تن اکسیژن تولید می کند (مهدی نژاد 1370) و هم چنین شرایط حرارتی شهر را تعادل بخشیده و از تفاوتهای حرارتی تا حدی جلوگیری کند. در نتیجه سلامتی افراد را از نظر جسمی و روانی تأمین و تعدیل می نماید.

به طور کلی اثر و کاربرد فضای سبز در موارد زیر خلاصه می شود.

1-  کنترل اقلیم: (اشعه خورشید، باد، باران، حرارت ...) شکل شماره 3

2-   کاربرد در مهندسی فضای سبز (تثبیت خاک، صدا، هوا، ترافیک، نورهای مزاحم ...)

 

 

 

 

شکل شماره 3- ماخذ شماره 6

 

وارونگی هوا در اقلیم شهری:

پایین ترین لایه جو زمین تروپوسفر (Tropospher) می باشد. که ضخامت آن از قطب به استوا افزایش می یابد. از صفات مهم آن کاهش دما متناسب با ارتفاع می باشد. (لاپس ریت: 5/6 به ازای هر 1000 متر)، تغییرات آب و هوایی نیز مربوط به این لایه است، از 100% انرژی رسیده به جو زمین 45% آن به سطح زمین می رسد. و در نتیجه جو زمین گرم می گردد، گرادیان حرارتی (کاهش حرارت با ارتفاع)، باعث ایجاد ناپایداری هوا می شود و در این حالت هوای آلوده از روی شهر دور شده و از آلودگی می کاهد.

ولی در شرایطی که گرادیان حرارتی کم و گاهی صفر یا منفی است از حرکات عمودی هوا جلوگیری می کند و یا آن را متوقف می کند. در این حالت هوا از ارتفاعات بالاتر در اثر تراکم بیشتر شروع به پایین آمدن میکند در این زمان که وارونگی دمایی (اینورژن) پیش می آید هوای مجاور سطح زمین به دلیل سرد بودن بالا نرفته و جریان عمومی متوقف می شود. بخصوص اگر شهر در محاصره کوهها باشد. جریان افقی نیز اتفاق نیفتاده و باعث تراکم هوای آلوده در روی شهر و در نتیجه خطرناکترین پدیده اقلیمی بخصوص در شهرهای صنعتی نمایان می شود. (رمضانی 1370)

اگر این پدیده با سطح زمین در ارتباط باشد، اینورژن سطحی و اگر در سطح بالا تشکیل گردد اینورژن فوقانی می گویند. شهرهای بزرگ صنعتی معمولأ با این پدیده مواجه می شوند. در دسامبر 1956 چهار روز هوای آلوده در لندن مستقر گشته و باعث مرگ و میر هزاران نفر شد.

در تهران و مشهد بخصوص در فصل زمستان وارونگی سطحی اتفاق می افتد. در مشهد این پدیده اغلب در صبح و روزهای سرد زمستان مشاهده می شود. و این مسئله باعث کاهش دید افقی و اختلال در پرواز هواپیما می شود. (مقدس خراسانی 1366) ولی چرا این پدیده بیشتر در زمستان و پیش از طلوع آفتاب اتفاق می افتد؟

چون در زمستان تابش خورشید در امتداد مایل به زمین می رسد. و در نتیجه انرژی رسیده به واحد سطح کمتر بوده و بعلاوه در روز ابری حدود 78% تابش خورشید به سطح زمین نمی رسد و برف و ابر حدود 75% انرژی خورشیدی که به آنها می رسد بازتابش می کنند. و از این جهت از گرمای سطح زمین کاسته می شود و هم چنین در اوایل صبح تشعشع گرمای زمین به حداقل خود می رسد. لذا وارونگی سطحی اتفاق می افتد. در شکل شماره (3) شکل فیزیکی اینوریان با توجه به وضعیت دودکش در شرایط پایداری جوی نمایان کننده مشکلات و مسائل آن می باشد.

 

 شکل شماره 4

    «نمودار وضعیت دودکش کارخانجات و شکل فیزیکی پدیده اینورژن»

 

 


1-کاهش شدید درجه حرارت نسبت به

ارتفاع و ایجاد لپس ریت قوی

 

 

 

2-کاهش ملایم درجه حرارت نسبت                      

به ارتفاع و لپس ریت ضعیف

 

 

 

 

3-               وارونگی «افزایش درجه

حرارت نسبت به ارتفاع»

 

 

 

4-وارونگی  در زیر و کاهش دما

 در بالا.

 

 

  

 

5-کاهش دما در زیر و وارونگی

در بالا است

 

 

 

6-کاهش دما ضعیف در پائین و

وارونگی در بالا

 

 

 

اثرات آلودگی هوا:                                                                      آلودگی هوا از جنبه های گوناگون، آثار قابل ملاحظه ای در محیط زیست بجای می گذارد به خطر انداختن سلامتی انسان، گیاهان و جانواران، آب، خاک، ... و کاهش میدان دید، از جمله آثار سوء آلودگی است در شهرهای بزرگ بعلت آلودگی زیاد ، وضوح اشیاء پیرامونی کمتر شده و باعث احساس بدو نامطبوع در انسان می شود. در بعضی از کشورها، آلودگی یکی از مهمترین عامل مرگ و میر است، در آتن پایتخت یونان میزان مرگ و میر در روزهای که هوا آلوده تر است بیشتر است. (کریم پور 1379)

البته تأثیر آلودگی بر انسان طیف وسیعی از پاسخهای بیولوژیکی را شامل می شود. حساسیت افراد پیر، نوزادان، مصرف کنندگان دخانیات، امراض قلبی، برنشیتهای مزمن، و آسم و کسانی که از نظر شغلی تماس بیشتری با آلاینده های چون دی اکسید ازت و دی اکسید سولفور دارند. در معرض خطر بیشتری هستند.

اثر کلی آلاینده های جوی بر اعضای مختلف بدن انسان و عملکرد آن:

-  تأثیر روی نایژه ها و ریه ها:(پول شوون 1983)بعلت حساسیت دستگاه ریوی و تنفسی در برابر آلاینده های جوی مطالعات زیادی در این رابطه انجام شده است. که نشان دهنده عمق نگرانی کشورهای صنعتی است. آلاینده ها برای افرادی که به بیماریهای ریوی و تنفسی مانند برونشیت و نارسایی انسداد تنفسی مبتلا می باشند نگرانی و ترس بیشتری ایجاد می کند. برونشیت عبارتست از سرفه های خشک گاه و بیگاه که بسرعت با خلط زیاد همراه است که همراه آن ناراحتی تنفسی به وجود می آید که تدریجاً افزایش می یابد و باعث کاهش نیروی کار شده و به حدی که فرد بیمار مجبور به ترک فعالیت های خود می شود و علاوه بر آن بیمار را مجبور به مصرف آنتی بیوتیک و بستری شدن در بیمارستان می کند. که ضرر و زیانهای اجتماعی و اقتصادی زیادی ایجاد می کند. بنابر برآورد انگلیسها حداقل 10% مرگ و میرها ناشی ازبرنشیت مزمن است.

بیماری نارسایی انسدادی تنفسی با ناراحتی دراز مدت عمل تنفسی مشخص می شود، این ناراحتی به علت آن است که عمل نفوذ هوا در شبکه تنفسی با افزایش مقاومت مواجه می شود. این مسئله بیشتر در شرایط هوای آلوده ایجاد می شود، در ساکنان شهرهای بسیار آلوده، افراد مبتلا به تنگی نفس و ورم شش در دوره های بروز یک آلودگی شدید با مشکل تنفسی دشوارتری مواجه می شوند.

مطالعات انجام شده ثابت کرده است که از 1952 تاکنون تعداد سرطانهای ریوی و تنفسی در حال افزایش بوده است. بخصوص در فرانسه گزارشهای مرگ و میر ناشی از این مسئله، در چندین دوره افزایش نسبتاً زیادی را نشان می دهد.

به هر صورت شواهد قطعی در مورد اثرات «شهر» بر سرطان ریه وجود دارد جدول مربوط به شکل شماره    که از «لاوسکین 1970» گرفته شده است مرگ و میر ناشی از سرطان ریه را در بین نواحی شهری و روستائی مقایسه کرده است مرگ و میر ناشی از این بیماری در بین سیگاریهای نواحی شهری 26 تا 123 درصد بیشتر از نواحی روستائی است.

سیگاری                                                      غیر سیگاری

 

شهر

روستا

نسب شهری به روستا

شهر

روستا

نسب شهری به روستایی

منطقه مورد مطالعه

101

80

26/1

36

11

27/3

مردان کالیفرنیا

189

85

23/2

50

22

27/2

انگلیس و ولینر

 

 

 

38

10

8/3

ایرلند شمالی

100

50

2

16

5

2/3

مردان آمریکائی

 شکل شماره    خلاصه ای از مطالعات مرگ و میرهای ناشی از سرطان ریه در هر 000/100 نفر   مأخذ: منبع شماره 22 ص 419

-  تأثیر بر روی استخوانبندی بدن:بررسیها نشان داده که رشد قدی و وزنی کودکانی که در مناطق آلوده بزرگ شده اند دستخوش تأخیر زیادی بوده است، تحقیقات که توسط متخصصین اطفال در آمریکا انجام شده است نشان می دهد که در استخوان سازی اطفال مناطق آلوده تأخیری حدود یک سال وجود دارد. (کوشا 1990)

-        تأثیر بر روی سیستم عصبی و عضلات:

در نتیجه آلودگی اغلب خستگی ظاهر می شود، خستگی بسیار زیاد کودکان شهری حتی قبل از آنکه کار تحصیلی آنها شدت کافی یابد و توجیهی برای این خستگی وجود داشته باشد کاملأ واضح است، در رابطه با حیوانات آزمایش شده است که آندسته از حیواناتی که در معرض هوای آلوده بوده اند زودتر خسته شده اند که این خستگی می تواند 20 تا 30% کارائی عادی عضلانی برسد. که مسئله ممکن است تحت تأثیر کمبود عمل اکسیژن رسانی یا نتیجه تأثیر روی سیستم عصبی باشد.

-         تأثیر آلاینده های گوناگون:

اکسیدهای گوگرد: SO2، گاز بی رنگ و بی بویی می باشد. که در موقع ورود به جو ممکن است طی واکنشهای پیچیده ای که در جو رخ می دهد به شکل ذرات ریز سولفات SO4 در می آید. که در گروه ذرات طبقه بندی می شود. تحقیقات انجام شده توسط لاوشر در لندن نشان می دهد که اگر مقدار SO2 از میزان مشخصی تجاوز کند حال بیماران رو به وخامت می گذارد و برعکس در زمانی که مقدار آلودگی کمتر است حال بیماران بهتر می شود. علت اصلی برنشیتهای مزمن وجود ذرات اکسید سولفور است.(کریم پور1379)

منواکسید کربن CO:

این گاز بی رنگ و بی بو می باشد که حتی در غلظت های خیلی کم نیز برای انسان سمی محسوب می شود.

سمیت بالا نتیجه ارتباط فیتریولوژیکی هموگلوبین خون با منواکسید کربن است. بطوری که تمایل هموگلوبین به ترکیب با منواکسید کربن 250 مرتبه بیشتر از تمایل به ترکیب با اکسیژن است. شدت تأثیر این گاز به مقدار غلظت و مدت زمان تماس با آن بستگی دارد. ازدیاد این گاز بویژه برای بیماران قلبی خطرناک است، زیرا منواکسید کربن از طریق مجاری تنفسی جذب شده، و عمل اکسیژن دهی به بافتها را مختل می کند. این گاز همچنین در ایجاد انواع سردرد، کُما، امراض ریوی، سرگیجه، و حتی مرگ و میر مؤثر است.

 

اکسیدهای نیتروژن: NOX: مهمترین شکل آنها دی اکسید نیتروژن NO2 است که به رنگ قهوه ای، زرد، مایل به قهوه ای قرمز دیده می شود. اثرات زیانبار آن بصورت سوزش چشم ها بینی، گلو، ریه ها می باشد. این گازها همچنین باعث افزایش حساسیت انسان به بیماریهای ویروسی بویژه آنفلوآنزا، برونشیت، و سینه پهلو می گردد.

ذرات سرب:

تحقیقات نشان داده است (هنری پرکینز 22) غلظت سرب خون ساکنین مناطق شهری بیش از روستائی ها است. اثرات بیماریزای آن از دیرباز شناخته شده است اثرات آن مخصوصاً بر گلبولهای قرمز و مجرای گوارشی به این طریق که گلبولهای قرمز را از بین می برد و در مجرای گوارش موجب سهولت بروز زخمهایی می شود. و حتی ممکن است مانع استخوان سازی عادی در اسکلت  شود. ونیز در جگر و سیستم عصبی تجمع پیدا کند

آلودگی صوتی

آلودگی صوتی عمدتاً خاص محیط شهری مخصوصاً مناطق صنعتی است. ضمن اینکه هرگز نباید تصور کنیم عادت به نوعی آلودگی دلیل بر مصونیت یافتن در مقابل آن آلودگی است، آلودگی صوتی در برگیرنده، کلیه اصواتی است که، فعالیت فیزیولوژیک برخی از ارگانهای بدن انسان را بطور منفی تحت تأثیر قرار داده و موجب کاهش بازدهی فعالیت های روزمره شده و نیز روان انسان را آزرده می سازد، اثرات آلودگی صوتی بر انسان در برگیرنده طیف وسیعی از اختلالات روحی، و جسمی است. تمرکز فکری انسان در آلودگی صوتی معادل 25 دسی بل دچار اختلالی می شود. و آلودگی صوتی بیش از 80 دسی بل منجر به کاهش قدرت شنوایی و در صورت ادامه منجر به کری کوتاه مدت می شود.

یک خیابان در یک شهر شلوغ، حداقل معادل 80 الی 90 دسی بل آلودگی صوتی ایجاد می کند. سکونت در چنین خیابانهای حداقل به مدت 15 سال متوالی توان شنوایی فرد را بطور متوسط تا 50% کاهش می دهد. از جمله اثرات این آلودگی اختلال در کار، مختل شدن اوقات فراغت، بی خوابی، کاهش شنوایی، واکنشهای شدید روانی، فیزیولوژیکی، و پاتوبیولوژیکی است.

نتیجه اینکه، افزایش جمعیت شهری، مصرف زیاد و غیر اصولی انرژیهای فسیلی، باعث ایجاد مشکلات زیادی شده و در صورت کم توجهی مسائل بیشتری ایجاد خواهد کرد، بحرانهای روانی فرسودگی جسمی، کیفیت زندگی را بشدت تحت تأثیر قرار داده به نحوی که در آینده بعلت کمتر شدن سهم ما از فضا، عده ی زیادی به  مکان راحتی برای زندگی دست پیدانخواهند کرد و تعدادی که به چنین امکاناتی دست پیدا می کنند خواب راحتی نخواهند داشت..

به هر صورت لازم است اقداماتی انجام شود که نه تنها از افزایش آلودگی جلوگیری کند بلکه از مقدار موجود کاسته شود. که نیاز به مدیریت صحیح و توجه به مسائل اساسی و مهم جامعه دارد.

 

منابع:

1-  ملاحظاتی درباره آلودگی هوا و باران تهران. دکتر محمد حسن گنجی. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی شماره 2 پائیز 65.

2-   بررسی فاکتورهای میکروکلمائی موثر در حرارت شهر. دکتر سعید جهانبخش. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی شماره 26 پائیز 1371

3-   وضع دید افقی در مشهد و ارتباط آن با جهت بادها و اینورشنها. محمد حسین مقدس خراسانی. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی شماره 4- سال 1366.

4-   پاره ای از اثرات انسان بر تغییرات اقلیمی. دکتر ابراهیم جعفرپور . رشد آموزش جغرافیا شماره 6.

5-   فضای سبز و اثرات آن بر آلودگی هوا و تحلیلی بر وضعیت فضای سبز شهر اصفهان. محمود مهدی نژاد. رشد آموزش جغرافیا شماره 25 بهار 1370.

6-   محیط زیست و انسان امروز. ترجمه دکتر مرتضی هنری. رشد آموزش جغرافیا شماره 2 تابستان 1364.

7-   جمعیت و محیط زیست شهری. دکتر فیروز جمالی. رشد آموزش جغرافیا شماره 30 . 1372.

8-   پژوهشی در اقلیم شهری، مطالعه موردی شهر رشت. بهمن رمضانی گورابی. مجله ایران شناسی شماره اول سال 1370.

9-             شهرها در تنش. پیام یونسکو. بهمن 1369.

10-  مطالعه بادهای شهر تبریز و کاربرد آن در برنامه ریزی محیط. دکتر اصغر نیشابوری. نشریه انجمن جغرافیدانان ایران بهار 1360.

11-  آموزش بین المللی محیط زیست. کمیسیون ملی یونسکو در ایران. ترجمه فیروزه برومند.

12-        هیدرولوژی کاربردی. دکتر امین علیزاده.

13-        پدیده های جوی. مهندس مهدی بازرگان.

14-        معماری همساز با اقلیم. دکتر محمود رازجویان.

15-        مجله نیوار 1359. مقاله دکتر هوشنگ قائمی.

16-        مجله نیوار 1368.

17-        مطالعات سید جعفر مشهدی. وزارت نیرو.

18-  اقلیم دشت تربت حیدریه. حسین نژاد عباسی. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیای طبیعی.

19-  بارش اسیدی و اثرات اکولوژیکی آن. فرشته قاسم زاده. تحقیقات جغرافیایی. شماره 29 تابستان 1372.

20-  اثرات بارانهای اسیدی. دکتر مهران غیاثی. رشد آموزش شیمی شماره 15 بهار 1367.

21-        شیمی 1 سال اول دبیرستان.

22-        آلودگی هوا. تالیف هنری کینز. ترجمه دکتر غیاث الدین.

23-  شهر و پیامدهای زیست محیطی آن. دکتر سیمین تولایی. تحقیقات جغرافیائی. شماره 33 تابستان 1373.

24- مسائل محیط زیست، تألیف بووکن و لیکر ترجمه مهندس یونس کریم پور.

 

حسین میرزایی ; ٥:۳٤ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/۱/۳٠

دگرگونی شهرها در عصر جهانی شدن

چکیده

جهان در آستانه قرن بیست و یکم دچار تحولات و دگر‌گونی‌های اساسی شده است و جهانی شدن واقعیتی است ملموس و ضرورتی گریز‌ناپذیر که هر جامعه‌ای که خواهان رفاه شهروندانش باشد چاره‌ای ندارد جز اینکه خود را با این جریان نیرو‌مند سازگار کند به قول فرید‌من جهانی شدن انتخاب نیست  بلکه واقعیت است امروزه اکثریت جمعیت در  سکونت‌گاههای شهری زندگی می‌کنند و شهر‌نشین شدن تدریجی جهان مسلماً تحقق خواهد یافت  جهانی شدن بر شیوه اداره شهر‌ها و همچنین نقش حکومت‌های شهری تأثیر بارزی داشته است (پوراحمد، شورت و کیم، 1384: 196) و عامل اساسی که در ارتباط با تحول شهر‌ها جای تردید باقی نمی‌گذارد پیوستن روز‌افزون شهر‌ها به جریان‌های جهانی است (شورت و کیم، 1384) و جهانی شدن هدف اولیه عمده‌ترین شهر‌ها درجهان در حال گذار و توسعه در دنیای معاصر است (رهنما، 1386: 55) امروز تکنولوژی به تمامی ابعاد زندگی انسان رسوخ کرده است و مفهوم زندگی شهری را دگر‌گون کرده است مسلماً انسان امروز همان انسان قرون گذشته نیست و هر نسلی باید شهر خود را بسازد و برنامه‌ریزان و مدیران شهری باید در جستجوی شهر‌های برای نیاز‌های امروز باشند.

 

واژگان کلیدی: جهانی شدن، شهر، قرن بیست و یکم، تغییر،‌ امروزه

 

 

مقدمه 

جهانی شدن فرآیند فشردگی فزاینده زمان و فضا که به واسطه آن مردم دنیا کم و بیش به صورت نسبتاً آگاهانه در جامعه جهانی واحد ادغام می‌شوند (گل‌‌محمدی، ‌1386: 11) جهانی‌شدن پروسه‌ای که اتفاق افتاده است و نباید منتظر آن بشویم و اصلاً نمی‌شود متوقفش کرد و تنها جایی که می‌شود روی آن تأثیر گذاشت تعامل با آن است. (فکوهی،www.yoozna. com ) یک عامل اصلی در تغییرات شهری، افزایش ارتباط و وابستگی شهر‌ها به روند‌های جهانی است. شهر‌ها به طور فزاینده‌ای در معرض نفوذ‌های جهانی هستند (شورت و کیم، 1384: 13 ) در زمینه شهر‌ و شهر‌نشینی جهان در عصر حاضر تغییرات مهمی را به خود دیده است

1 . شهری شدن جهان

2 . سر برآوردن جهان شهر‌ها

3 . رقابتی شدن شهر‌ها

4. بوجود آمدن شهر‌های مجازی

5. رویکرد تفریحی شهر‌ها

 

جهانی شدن

پیدایش و سرآغاز درک آنچه جهانی شدن خوانده می‌شود خارج شدن از پوسته درون و نظر افکندن به برون است (حسین سلیمی، 1384:) در یک معنا جهانی‌شدن حقیقاً ظهور یک دوره تاریخی کاملاً متفاوت از دوره‌های دیگر حیات بشری خواهد بود اما در معنای دیگر صرفاً تحولی درجه‌ای و کیفی، نه ماهوی، در استمرار روند معمول تاریخ گذشته می‌شود (کچویان، 1386: 11) اما در آستانه هزار جدید جهانی شدن نیروی جدیدی است که تحولی سریع اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را به پیش می‌برد و فرآیند کنونی جهانی شدن بی‌سابقه است و نمود مشابهی در تاریخ ندارد. (سلیمی، 1384:  )

جهانی شدن پروسه‌ای است که در جهان  به راه افتاده و سبب بروز دگرگونی‌های در جهان شده است و روند تحولات کنونی دنباله تحولات کلان تاریخ بشری است و جوامع در حال گذر از  مراحل تحول هستند: از انقلاب کشاورزی به انقلاب صنعتی و سپس به انقلاب اطلاعاتی (رجایی، 1382: 12) کاستلز جهانی شدن را سر برآوردن گونه‌ای جامعه شبکه‌ای در ادامه حرکت سرمایه‌داری می‌داند (کاستلز، ج 1،   )

بر اساس چشم‌انداز جامعه شبکه‌ای کاستلز، شکل فضای جدیدی ایجاد شده است که ویژگی  اصلی عملکرد‌های اجتماعی به شمار می‌رود و بر جامعه شبکه‌ای تسلط دارد و آن را شکل می‌دهد: فضای جریان‌ها (جوان و عبد‌الهی، 1385، 91) دیوید هاری جهانی شدن را فشردگی شدید زمان و مکان می‌داند و هلد و همکارانش به دگر‌گونی در سازمان فضایی، روابط اجتماعی و تبادلات اشاره می‌کنند (ربانی و احمدی، 1380: 36).

 

۱- شهری شدن جهان

شهر‌نشینی نزدیک به 5 هزار سال قبل از میلاد، یعنی پس از گذشت چند هزار سال از آغاز مرحله کشاورزی و هنگامی شروع شده است که در پی تحولاتی که در امر کشاورزی رخ داده است کشاورزان توانسته‌اند کمی بیش از نیاز سالانه خود تولید کنند. در واقع دستیابی به مازاد کشاورزی نخستین شرط آغاز شهر‌نشینی بوده است (پاپلی یزدی و رجبی سناجردی،  1382: 52) تکنولوژی عامل توسعه شهر‌نشینی قلمداد می‌شود. شهر‌نشینی از نیمه قرن هجدهم و همراه با انقلاب صنعتی شتاب بیشتری یافت(پاپلی یزدی و سقایی،  ) در آغاز قرن بسیت و یکم شهر‌نشینی نه فقط شکل غالب میان اکثریت جمعیت کره زمین بلکه روند عمومی آن گویای برگشت‌ناپذیر بودن این فرآیند و از میان رفتن تدریجی اما قطعی سایر اشکال زیستی است. اکثریت جهان در زمین رفته رفته به شهر تبدیل می‌شود در سال 1800 تنها 3 درصد جمعیت جهان در شهر‌ها می‌زیستد در سال 1950 این میزان به 50 درصد رسیده است این در حالی است که سازمان ملل متحد هشتاد درصد رشد جمعیت دهه آینده رامربوط به شهر‌ها می‌داند نه روستا‌ها و مسلماً آنچه در خصوص توسعه و گسترش شهر‌ و شهر‌نشینی اتفاق افتاده است در طول تاریخ بشر بی‌سابقه بوده است. ( همشری،http://www.hamshahrionline.ir )         

با توجه به تحول جامعه پسا‌صنعتی و تغییرات فناوری که با گستره هر چه بیشتر و سرعتی هر چه فزونتر در حال اتفاق افتادن است می‌توان پیش‌بینی کرد که ‌آینده انسانیت آینده‌ای کاملاً شهری خواهد بود و نرخ رشد شهر‌نشینی به صورت فزاینده‌ای افزایش می‌یابد تا به حدود صد‌درصد برسد (فکوهی، 1385:136

 

۲- جهان شهر‌ها یا شهر‌های جهانی

مدتها چنین پیش‌بینی می‌شد که توسعه در حمل و نقل و فنا‌وری ارتباطات در هر دو مقوله هزینه و کیفیت سرانجام هر گونه احتیاج برای تمرکز شهری را تضعیف خواهد نمود. با هر دوره تغییر فناوری در این زمینه، دانشمندان و روزنامه‌نگاران مرتباً اذعان می‌دارند که شهر‌نشینی در مقیاس گسترده، امری مربوط به گذشته است اما با گذشت هر دوره‌ای از این توسعه‌ها، شهر‌ها نه تنها ناپدید نمی‌‌شوند بلکه بزرگتر و پراهمیت‌تر می‌گردند زیرا با وجود آنکه پیشرفت در حمل و نقل مدرن و فناوریهای ارتباطات، وقوع بسیاری از اشکال  تعامل اقتصادی و اجتماعی را در فواصل دور‌تر امکان‌پذیر می‌سازد، اما در سایر موارد احتیاج برای مجاورت را افزایش می‌دهد. (اسکات، 1384: 17)

شهرهای جهانی قطب‌های مرکزی در شبکه جهانی هستند اصطلاح شهر‌های جهانی برای اولین بار توسط پاتریک گدس در سال 1915 ابداع شد (شورت و کیم،1384: 79)

شهر‌ها  در هزاره جدید مفهوم و کار‌کردی تا حدودی متفاوت از گذشته پیدا کرده‌اند سربرآوردن جهان شهر‌ها یا در واقع شهر‌های جهانی که مناسبات بین‌المللی را تغییر می‌دهند جهان شهر‌ها اگر موجب فرو‌پاشی کشور‌ها نشوند حداقل عملکرد بین‌المللی این سکونت‌گاههای کلان به طور اساسی کشور‌ها و قلمرو‌ها آنها را با چالش‌ رو به رو می‌کند در واقع شهر‌های جهانی، مجمع‌الجزایر ثروتمندی هستند که به اعتقاد برخی از جمله ریکاردو طی دو یا سه دهه آینده از نظر سلطه و حاکمیت جهانی جایگزین هفت کشور فعلی و قدرتمند  جهان می‌شوند(شورت و کیم، 1384،‌ چهارده) شهر‌های جهانی فی نفسه در نظام سیاسی جهان در حال تغییر که مرزهای ملی نمی‌تواند مانع جریان سرمایه، افراد، اندیشه‌ها شوند مهم هستند.

 

۳- رقابت شهرها

عامل اصلی که در ارتباط با تحول شهر‌ها جای تردید باقی نمی‌گذارد پیوستن روز‌افزون شهر‌ها به جریان‌های جهانی است اقتصاد  جهان که به طور فزاینده‌ای جهانی می‌شود و شدیداً رقابتی است امروز رقابت عنصری اساسی در رشد و پویایی یا زوال و نابودی شهر‌ها است هایدر در دهه 1990 رقابت شدید بین شهر‌ها را جنگ‌های مکانی نامید. (شورت و کیم،  1384: 14) قدتر تزلزل ناپذیر جهانی شدن اقتصادی، باعث سازماندهی مجدد تمام سطح سیاره زمین می‌شود بدین معنی که اغلب کشور‌ها و شهر‌های مختلف در اکناف جهان در تعقیب بهتر در بازار پر ازدحام جهانی به نوعی برنامه‌ باز‌سازی تن در می‌دهند (شورت و کیم،  1384: 62) باز‌سازی که زمینه را برای رقابت هر چه بیشتر آماده می‌سازد دیو‌ید‌ هاروی استدلال می‌کند که جهانی شدن سرمایه‌داری اخیراً باعث شکل‌گیری نوعی دگر‌گونی در مدیریت شهر‌ها شده است توجه به تخصیص منابع، اشتغال‌گرایی  و تشویق به سرمایه‌گذاری خصوصی است جهانی شدن بر شیوه اداره شهر‌ها و همچنین بر نقش حکومت‌های شهری تأثیر بارزی داشته است ( قبلی )

 

۴- رویکرد تفریحی شهر‌ها (گردشگری شهر)

گردشگری، گزیده‌ای از چهر‌های مثبت جهانی شدن است که بر ویژگی‌ها و جذابیت‌های محلی شدن  تأکید دارد (پاپلی یزدی و سقایی، 1385: 337) بشر اول قرن بیست و یکم روزانه 14 ساعت کار می‌کرد و بیمه اجتماعی هم نداشت اما بشر اول قرن بیست و یکم در هفته 35 ساعت کار می‌کند و از انواع بیمه‌های اجتماعی برخوردار است. (پاپلی یزدی و  سقایی،‌1385،‌7) وقتی فردی 5 تا 6 روز در هفته کار می‌کند مسئله‌گذاران  1 الی 5/1 روز اوقات فراغت وی مطرح می‌شود حال اگر مثلاً در 10 الی 20 سال آینده وی 4 روز در هفته فراغت داشته باشد چه باید کرد. اوقات فراغت باید مصرف شود. برای اوقات فراغت باید کالا تولید کرد که گردشگری مهمترین کالای است که برای بخشی از اوقات فراغت تولید می‌شود (پاپلی و سقایی، 1385: 247). بزرگترین تولید و مصرف قرن بیست و یکم حول تولید و مصرف اوقات فراغت است (پاپلی یزدی و سقایی، 1385: 1). گردشگری به عنوان گونه‌ای خاص از نحوه گذران اوقات فراغت  دارای گردش مالی بسیار عظیمی است در این بین شهر‌ها هم به عنان مبدا و هم به عنوان مقصد گردشگری جایگاه بسیار ویژه‌ای یافته‌اند. به دلیل سرعت ارتباطات، بالا رفتن سطح فرهنگ شهر‌وندان و بالا رفتن سطح زندگی آنان جهانگردی سالهای آینده جهانگردی شهری خواهد بود.

در نتیجه شهر‌ها باید برمحور گردشگری طراحی شود و شهر در عصر حاضر بیشتر رویکرد تفریحی خواهد داشت (پوراحمد، 1385: 203)

 

۵- شهر الکترونیک

شهر الکترونیک هدیه فناوری اطلاعات در قرن بیست و یکم است امروزه فناوری اطلاعات نقش مهمی در زندگی شخصی و کاری شهر‌وندان باز می‌کند و اهمیت آن هم رو به فزونی است. مهمترین خصوصیت  عصر اطلاعات، سرعت بیشتر و وابستگی به عنصر اطلاعات است که همانند نیازمندی صنایع به مواد خام می‌باشد. فناوری اطلاعات وارد زندگی شهر‌وندان شده است و روابط مبتنی بر (it) ، اساس زندگی در عصر ارتباطات است. شهر الکتونیکی عبارت از شهری است که اداره امور شهروندان شامل خدمات و سرویس های دولتی و سازمانهای خصوصی بصورت بر خط (online) و به طور شبانه روز ، در هفت روز هفته با کیفیت و ضریب ایمنی بالا با استفاده فناوری اطلاعات و ارتباطات و کاربرد آن صورت می‌گیرد (http://www.ayandeh.com) شهر مجازی یک ایدئالیسم مبتنی بر اندیشه خیالی و یوتوپیایی نیست بلکه یک شهر واقعی است که با ظرفیت های جهان مجازی ساخته می شود ( دو فضایی شدن شهر )


 

نتیجه‌گیری

جهان ابتدای قرن بیست و یکم جهانی است که هیچ فردی یا جامعه‌ای نمی‌تواند، حصاری دور خود کشیده و از آن دوری گزیند(سلیمی، 1384:  )

امروزه شهر‌ها به مشابه مکان‌های استراتژیک جهان رو به سمت جهانی شدن حرکت می‌کنند.

و عواملی محدود کننده پیوند‌ها و تعامل میان شهر‌ها اندک اندک از میان رفته و می‌رود و همواره بر گستره روابط اجتماعی و اقتصادی و فرهنگ بین شهر‌ها افزوده می‌شود منطق حاکم بر جهانی شدن این فشار را بر شهر‌ها وارد می‌کند که همواره در حال فعالیت و پویایی باشند و به طور مستقیم در این بازی شرکت کنند زیرا مکان‌‌های که  بیشتر جهانی هستند شانس بیشتری برای بهره‌برداری از مزایای جهانی شدن دارند در صورتیکه مکانهای که کمتر جهانی هستند به طور نسبی و در مواردی به طور مطلق بازنده‌اند (شورت و کیم، 1384: 9

در جهان شبکه ای امروز همه چیز وابسته به چیز دیگری است و همه چیز به ه ربط دارد و جهانی شدن روابط را از متن محلی به متن جهانی تغییر می دهد.(ایران زاده ،1380: 27 ) در نتیجه تحولات و پیشرفت های سریع تکنولوژی مفهوم شهر و زندگی شهری دگرگون شده است . اگر حضور ماشین را در زندگی انسان همچون شمع بدانیم که در زندگی انسان روشن شد تکنولوژی امروز یک انفجار است . امروزه تصور انسان از زمان و مکان دگرگون شده است و زندگی آن لاین جایگزین زندگی سنتی خواهد شد . سرعت تغییرات ضرورت داشتن دیدگاه آینده گرا در برنامه ریزی شهری را می رساند تا ضمن شناخت دگرگونی شهرها در عصر حاضر با مطالعه روندهای موجود به این بپردازند که در آینده چه روی خواهد داد و به همین لحاظ تصمیم بگیرند که آیا چنین آیندهای برای ما مطلوب است یا خیر اگر نیست بکوشیم تا آن را تغییر دهیم . به قول ناظر یعنی کاری کنیم که به جای آنکه قربانی این تغییرات شویم، به آنها جهت ببخشیم (ناظر، 1385: 19)


 

منابع

1ـ سلیمی، حسین (1384)،‌ جهانی‌شدن، نظریه‌های گوناگون درباره جهانی شدن، سمت، تهران.

2ـ جان اسکات، آلن (1384)، جهان شدن شهر، منطقه‌های جهانی، مترجم، کاظمی، پانته‌آ، انتشارات پردازش و برنامه‌ریزی شهری وابسته به شهر‌داری تهران.

3ـ کازس، ژرژوپوتییه، فرانسواز (1382)، جهانگردی شهری، ترجمه، صلاح‌ الدین محلاتی، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.

4ـ  شورت،‌جامی رنای و کیم، یونگ هیون (1384)، جهانی شدن و شهر، مترجم، کاظمی، پانته‌آ، انتشارات پردازش و برنامه‌ریزی شهری وابسته به شهر‌داری تهران.

5ـ  رهنما، محمدرحیم (1386)،‌ موانع و مشکلات و راهکار‌های جهانی شدن شهر‌های ایران، فصلنامه جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، شماره 8، بهار و تابستان 1386، صص (46ـ 35)

6ـ گل‌محمدی، احمد، (1386)، جهانی‌شدن فرهنگ و هویت،‌چاپ سوم، تهران، نشر نی.

7ـ  بهکیش، محمد مهدی (1385)،‌ اقتصاد ایران در بستر جهانی شدن، چاپ چهارم، تهران، نشر نی.

8ـ  پاپلی یزدی، محمد حسین دستاجردی، حسین، (1382) نظریه‌های شهر و پیرامون، چاپ اول، سمت، تهران.

9ـ پاپلی یزدی، محمد حسین و سقایی، مهدی (1385)، گردشگری ماهیت و مفاهیم، چاپ اول، سمت، تهران

10ـ فکوهی،‌ ناصر (1385)،‌انسان‌شناسی شهری، چاپ سوم، تهران، نشر نی

11ـ  ربانی،‌ رسول و یعقوبی، احمد، جهانی شدن آینده‌های فرهنگ‌های بومی، فصلنامه اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی، شماره 216ـ 215، صص 51ـ36

12ـ  ایران زاده، سلیمان (1380)، جهانی شدن و تحولات استراتژیک در مدیریت سازمان، انتشارات قمر، تبریز.

13ـ تانلر، الوین  و هایدی تانلر (1385)، به سوی تمدن جدید (سیاست درموج سوم)، مترجم، جعفری، محمد‌رضا، نشر علم، تهران

14ـ پور‌احمد، احمد (1385)، قلمرو و فلسفه جغرافیا، انتشارات دانشگاه تهران

15ـ شورت، جان رنای و کیم، یونگساهیون (1384)،‌ جهانی‌شدن و شهر، مترجم، پور‌احمد، احمد و شایان، رستمی، انتشارات جهاد دانشگاهی، تهران.

16ـ کچویان، حسین (1386)، نظریه‌های جهانی شدن، پیامد چالش‌های فرهنگ و دین، نشر نی، تهران.

17ـ رجایی،‌ فرهنگ (1379)،‌ پدیده جهانی شدن، وضعیت بستری و تمدن اطلاعات، ترجمه: آذرنگ، عبد‌الحسین،‌نشر آگه، تهران.

18ـ کاستلز، امانوئل (1380)، عصر اطلاعات، ظهور جامعه شبکه‌ای، اقتصاد، جامعه و فرهنگ، جلد اول، مترجم: علیقلیان، احد و خاکباز، افشین، انتشارات طرح نو، تهران.

19- http:// www.hamshahrionline.ir/ News/?id=14972

20- http://www.ayandeh.com/ page 1. php? kategori=20% &&20% گلوبال 20% انسان  news id= 3045

 

  *  این مقاله در اولین همایش سراسری دانشجویی جغرافیا (۷و ۸ آبان ماه ۱۳۸۷ دانشگاه تهران ) ارائه شده است و در مجموعه مقالات این همایش به چاپ رسیده است.

 

حسین میرزایی ; ۱٢:٤٠ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/۱٢/٢۱

شهرها به آینده می نگرند

در دنیای پویای امروز که توسعه و پیاده‌سازی فناوری با سرعت شگفت‌انگیزی در جریان است، یکی از جذاب‌ترین و مورد توجه‌ترین فناوری‌ها "پهن‌باند" یا اینترنت پرسرعت محسوب می‌شود که به عنوان راه‌انداز توسعه، فراگیری اجتماعی و پایداری مطرح است.

درست به همین دلیل است که "پهن‌باند" دیگر تنها یک فناوری نیست، بلکه کاتالیزوری است که به طور مستمر روی شکل جوامع، فرهنگ و نحوه زندگی بشر تاثیر می‌گذارد.

اما در عین حال هنوز سوال‌های متعددی درباره این فناوری فراگیر هست که باید پاسخ داده شود.
یکی از فرصت‌های بررسی و پاسخگویی به چالش‌ها و تاثیرات پهن‌باند، رویدادی است به نام Broadband Cities که امسال در چهارمین سال برپایی خود توجه بیش‌تری را جلب کرده است.

این همایش سالانه را که طی دو روز ۱۴ و ۱۵ نوامبر امسال در دو شهر آمستردام و آلمر هلند برپا می‌شود، موسسه‌ای غیرانتفاعی به نام INEC (شبکه بین‌المللی اجتماعات الکترونیکی) ساماندهی و برگزار می‌کند.
مبحث اصلی کنفرانس امسال نیز برنامه‌ریزی برای جوامع آینده و قراردادن نقطه پایان بر مبحث قدیمی زیرساخت‌ها عنوان شده است. در مجموع این همایش
بحث درباره برنامه‌ریزی برای جوامع پایدار، رقابتی و فراگیر آینده را مدنظر دارد.
درک ون در ووده (Dirk van der Woude) نماینده شهر آمستردام در INEC می‌گوید: شهرهای ما سال‌های سال به گذشته‌های دور خود نظر داشته‌اند، ا ما امروز باید به نیازهای فردای‌شان بیندیشند و مجادله بر سر اینکه در گذشته زیرساخت‌های‌مان آماده شده یا نه، دست بردارند. در واقع Broadband Cities۲۰۰۷، قصد دارد بر "پهن‌باند" به عنوان ابزار پاسخ به نیازهای متنوع جوامع آینده تمرکز کند.

وی می‌افزاید: یکی از مسایل اصلی که در صدر فهرست همایش امسال قرار گرفته، مساله پایداری است و اینکه چگونه فناوری پهن باند می‌تواند با رساندن اطلاعات به کاربر –به جای رساندن کاربر به اطلاعات- پایداری در جوامع را تسهیل و تضمین کند. این کار نیز با سامانه‌های متنوع و نوآورانه‌ای همچون کار از راه دور و ویدیو کنفرانس ممکن می‌شود.

در این کنفرانس کارشناسان به آینده‌نگاری می‌پردازند و در مورد مواردی به این شرح مفصل بحث خواهد شد.
ارزش و تاثیر پهن باند بر جامعه و کسب و کار
تاثیر انقلاب صنفی، بعد از اختراع ماشین بخار نمایان شد و تاثیر آن بر جامعه و اقتصاد جوامع هنوز در دست بررسی و تحلیل است. شاید بتوان گفت "پهن باند" نیز نقش ماشین بخار را برای عصر "انفجار اطلاعات" بازی می‌کند. اما این فناوری ما را به کجا می‌برد، چه الزاماتی دارد و کدام جهت‌گیری را دنبال می‌کند؟

مقابله با مسایل پیچیده محیطی با پهن باند
یکی از مسایل زیست‌محیطی امروز کره‌خاکی، مقابله با آلودگی هوا و رشد سرسام‌آور میزان دی‌اکسید کربن در هوایی است که استنشاق می‌کنیم. اما راه‌های مقابله با این مشکل قدیمی چیست؟ قطعا فناوری "پهن‌باند" یک پاسخ به این سوال است. در نهادی جهانی که بیل کلینتون تاسیس کرده، سیسکو طرحی را به اجرا می‌گذارد تا با همکاری مسوولان شهرهای آمستردام، سان فرانسیسکو و سئول به مقابله با آلودگی دی‌اکسید کربن برود. در راهکار پیشنهادی، "پهن‌باند" یک عنصر اصلی است مثلا به این طریق که اطلاعات لازم را به موقع به کاربر برساند، به این ترتیب کاربر –که می‌تواند مسوولان شهری باشد- نیازی نیست که خود به دنبال اطلاعات برود.

نیاز به شبکه باز هیبریدی
در سال‌های گذشته، بسیاری از فعالان عرصه شبکه، به ایجاد جزیره‌های زیرساختی پرداخته‌اند؛ به این معنا که خدمات و کاربران‌شان در محیط‌هایی مجزا از شرکت‌های دیگر تعامل دارند. اما با رشد و توسعه سر یع بازار که مواجه با شبکه‌های متنوع و (از لحاظ ساختاری) متفاوت است، باید از خود بپر سیم که چگونه می‌توان جلوی شکل‌گیری باغ عدنی را گرفت که جای جای آن با دیوارهای بلند تقسیم و منفک شده است؟
یکی از راه‌هایی که بشر می‌تواند با آن باغ عدن‌اش را یکپارچه نگه دارد، راه‌اندازی شبکه‌های هیبریدی است. باغ‌مان بدون دیوار زیباتر نمی‌شود؟

توسعه در فناوری ویدیو و بازی‌های کاربردی و جدی
روش کنونی برای دریافت ویدیو در اینترنت، روشی کند است. اما چه انتخاب دیگری پیش روی ماست؟
شبکه‌های Peer- to – Peer یکی از این انتخاب‌هاست که امکان دسترسی به روش‌های متنوع به اشتراک‌گذاری محتوا، مدل‌سازی کسب و کار، دیدن تلویزیون‌ و سایر رویداد های اجتماعی را فراهم می‌کند.
از سوی دیگر نقش بازی‌های رایانه‌ای و تاثیر آن در زندگی ما، گذشته از جنبه سرگرمی آن، روز به روز بیش‌تر می‌شود.سامروزه بازی‌های رایانه‌ای در آموزش، کنترل حوادث غیر مترقبه و بحران‌ها، بهداشت و بسیاری بخش‌های دیگر نقش آفرینی می‌کنند و این تاثیر حتی پارا به حوزه تصمیم سازی ما گذاشته و در نتیجه شیوه کار ما را تغییر می‌دهد.

یادگیری از تجارت بین‌المللی
در جای جای جهان امروز ما، پروژه‌هایی برای افزایش میزان بهره‌گیری از خدمات ICT با استفاده از پهن باند کلید خورده است. اما نتایج این پروژه‌ها کجا ثبت می‌شود، ما چه درس‌هایی از اجرای آنها می‌گیریم و چگونه می‌توانیم از آنها بهره‌مند شویم؟
سازمان‌های مختلفی در جهان تجربیات خود را در موارد مختلفی همچون «بازی‌های جدی»، »توزیع ویدیویی، توسعه شبکه‌ها و بهبود ارتباط با دولت به اشتراک می‌گذارند.

درباره INEC
INEC
یا The International Network of E – Communities یک موسسه غیر انتفاعی است که بر سودمندی و ضرورت وجود شبکه‌های پهن باند با دسترسی آزاد به عنوان پیش شرط رشته اقتصادی و فراگیری اجتماعی تاکید و تمرکز دارد.
اعضای INEC شامل برزیل، یونان، مالزی، مالت، ایسلند، هلند، سوئد و آمریکا همه دارای چشم‌انداز و برنامه به منظور آماده سازی جوامع‌شان برای آینده با پیاده‌سازی زیر ساخت‌های پهن باند و تشویق توسعه خدمات پهن باند هستند.
هدف اولیه INEC، ترغیب و تسهیل و نهادینه‌سازی مشارکت از طریق تبادل تجارت، معرفی همکاران بالقوه، توسعه کسب و کار، ابزارهای محک‌زنی (Benchmarking) و اجرای پروژه‌های مشترک است.

حسین میرزایی ; ۱٢:۳٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/۱٢/٢۱
← صفحه بعد