رشد شهرها و اهمیت مطالعات شهری

رشد سریع جمعیت جهان باعث بروز مشکلات زیادی از جمله در رابطه با محیط زیست انسانی شده است. جمعیت شهری جهان با سرعتی بیش از جمعیت کل جهان افزایش یافته است. افزایش شهرنشینی هم از نظر تعداد جمعیت و هم از نظر فضای اشغالی جمعیت از پدیده های بحث انگیز محافل علمی جهان بوده است. رشد جمعیت شهری به بهای کاهش درصد جمعیت روستانشین بر اهمیت مطالعه شهرها بخصوص از جنبه های بررسی رابطه متقابل محیط و جمعیت انسانی افزوده است.

 

«روند رشد جمعیت شهرنشین»

«جمعیت شهرنشین سال 1970»                                              3000میلیون نفر

«افزایش جمعیت شهرنشین

سالهای 1980-1970»

«افزایش جمعیت شهرنشین                                                   2000میلیون نفر

سالهای 2000-1980»

 

1000میلیون نفر

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمودار شماره 1- ماخذ منبع شماره 6

در کشورهای جهان سوم روند رشد جمعیت شهری حتی سریعتر از کشورهای پیشرفته می باشد. توسعه بیش از حد شهرها در کشورهای در حال توسعه و پیشرفته اثری یکسان دارد، لیکن کشورهای در حال توسعه جهان برای کنترل و تخفیف آن امکانات و ابزار کمتری در اختیار داشته و لذا مشکلات جمعیت شهری در جهان در حال توسعه پیچیده تر خواهد بود.

به هر حال تمرکز جمعیت در شهرها در سراسر جهان خصوصاً ‏در کشورهای در حال توسعه و رشد بی رویه و بدون برنامه ریزی مراکز شهری، کیفیت زندگی را در تمام مراکز شهری پایین آورده و آلودگی سروصدا تهویه مداوم بیماریهای مسری قحطی و گرسنگی بالا رفتن نرخ جرائم و کمبود زمین و تسهیلات عمومی، بهایی است که باید برای رشد سرطانی شهرها پرداخت. لذا جهت کاستن از مشکلات موجود و برنامه ریزی در جهت آینده بهتر، مطالعه شهرها بخصوص اقلیم شهری، اهمیت فوق العاده ای پیدا می کند.

اقلیم شهری:

منظور از اقلیم شهری تحقیق در فعل و انفعالات عوامل و عناصر جوی در صورتی است که در داخل محدوده شهر در نقاط و شرایط و سطوح مختلف بروز می کند. (گنجی 1365) و یا اینکه بررسی چگونگی تاثیر مجموعه ای شهری یا کل بافت یک شهر بر لایه های هوا بوده به طوری که شهر در حوزه نفوذ خود یک تمایل آب و هوایی مخصوص به خود ایجاد نموده و عناصر تشکیل دهنده شهر از قبیل خانه، خیابان و غیره یک حوزه اقلیمی خاص و در ارتباط متقابل با یکدیگر را بوجود می آورد که در قلمرو میکرو کلیماتولوژی شهری قابل بررسی و مطالعه می باشد. (رمضانی 1370)

تاثیر موقع جغرافیایی و محلی هر نقطه بر اقلیم شهری با توجه به کاربردهای مختلف آن نقطه شهری و عواملی از قبیل: ارتفاع، دما، ریزشهای جوی، جریانهای هوایی از قبیل: با دو جذب و دفع تشعشعات خورشیدی و ارضی و مواردی از این قبیل تاثیر متقابل دارد. بخش عمده ای از آلودگی هوای شهرهای بزرگ از سه منبع اصلی ایجاد می شود. کارخانجات و نیروگاهها، ترافیک و تردد وسایط نقلیه، سوختهای خانگی که باعث تغییراتی در اقلیم عمومی هوا شده و در نتیجه در روی شهرها اقلیم خصوصی یا میکروکلیهای خصوصی ایجاد می شود. (نیوار 1368)

تفاوت هوای شهر با نواحی مجاور آن:

 تمرکز جمعیت و مراکز آلاینده در نواحی شهری باعث تفاوت اقلیم شهری با نواحی مجاور شده است. لندربرگ (Lands berg) اقلیم شناسی آمریکائی تفاوتهای عمده ای بین عناصر اقلیمی در شهرها بانواحی مجاور بشرح زیر خلاصه کرده است: (گنجی 1365)

 

 

آلودگی

ذرات گرد و خاک                                   در هوای شهرها، 10% بیشتر است.

اکسید سولفور                                        در هوای شهرها، 5% بیشتر است.

اکسید کربن                                          در هوای شهرها، 10% بیشتر است.

منواکسید کربن                                      در هوای شهرها، 25% بیشتر است.

 

 

ابری بودن هوا

ابر                                                  در هوای شهرها، 5 تا 10% بیشتر است.

مه در زمستان                                    در هوای شهرها، 100% بیشتر است.

مه در تابستان                                    در هوای شهرها، 30% بیشتر است.

 

بارندگی

میزان باران                                   در هوای شهرها، 5 تا 10% بیشتر است.

روزهای بارانی (بیشتر از mm5)           در هوای شهرها، 10% بیشتر است.

 

گرما

متوسطه گرمای سال                  در هوای شهرها، 5/0 تا 8/0 درجه بیشتر است.

میزان حداقل زمستانی               در هوای شهرها، 1 تا 5/1 درجه بیشتر است.

 

 

 نم نسبی

میزان متوسطه سالانه                                  در هوای شهرها، 6% کمتر است.

در زمستان                                             در هوای شهرها، 2% کمتر است.

در تابستان                                            در هوای شهرها، 8% کمتر است.

 

 

سرعت باد

متوسطه سالانه                            در هوای شهرها، 20% تا 30% کمتر است.

طوفان                                      در هوای شهرها، 10% تا 20% کمتر است.

آرامش هوا                                   در هوای شهرها، 5% تا 20% کمتر است.

 

تفاوت اقلیم شهری با نواحی مجاور معلول دو عامل است:

1-موازنه گرما (Hest Balance) 2- ترکیب هوای شهر و وجودمقادیرزیادی ذرات خارجی در آن.

موازنه گرما: بین گرمایی که در ساعات روز به سطح زمین میرسد و برگشت آن در شب، موازنه و تعادلی وجود دارد. ولی افزایش شهرنشینی سیر طبیعی انرژی را در اکوسیستم زمین تغییر داده است. بین شهرها و روستاها، اختلاف درجه گرمای بین 1 الی 2 درجه سانتیگراد مشاهده شده که ناشی از وجود منابع گرمازا در شهرها می باشد.

این منابع شامل ، جمعیت انسانی (متوسط درجه حرارت بدنشان 36 سانتیگراد است و در هنگام کار هر کدام 200 تا 300 وات گرما تولید می کنند)، سیستم های گرم و سرد کننده، کوره های صنعتی و ... می باشند، سطح زمین با ایجاد ساختمانها و سنگفرش، آسفالت خیابانها در مقابل آب غیر قابل نفوذ گشته و ظرفیت گرمایی بیشتری خواهند داشت. (برومند 1370)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل شماره 2- مأخذ: منبع شماره 11

در نواحی شهری سطوح آبی نسبت به نواحی روستایی کمتر است لذا حرارت کمتری صرف گرم کردن آب شده و حرارت بیشتر صرف گرم شدن هوا خواهد شد، حدود 5 درصد سطح شهرها در مقابل نفوذ آب، غیرقابل نفوذ است لذا آبهای حاصل از بارش در جویبارها بسرعت جاری شده و اثر کمی بر خنک شدن هوا خواهد داشت.

ولی در نواحی روستایی بیشتر آب باران در خاک نفوذ یا تبخیر می گردد که باعث تعادل درجه حرارت می شود. شهرها به لحاظ مورفولوژی خاص خود نسبت به نواحی روستایی یک حالت ناهموار دارد لذا از سرعت باد می کاهد، مطالعات انجام شده نشان می دهد که سرعت باد در شهرها در حدود 25% کاهش داشته که این کاهش سرعت باد مدت لازم جهت بیرون راندن هوای آلوده از شهرها را افزایش می دهد. (جمالی 1372)

نتیجه اینکه، محیط زیست شهری به لحاظ ساختار فیزیکی، اقتصادی و اجتماعی خاص خود از نواحی روستایی متفاوت است، بخصوص عملکرد منابع گرمازا باعث شده است که شهرها نسبت به نواحی روستایی آب و هوای ویژه ای داشته باشند حتی مرکز شهر نسبت به نواحی اطراف خود دارای حرارت بالاتری است که آن را «درجه حرارت شهر» می نامند که در صورت وجود ایستگاه متعدد هواشناسی در شهر می توان خطوط همدما را ترسیم کرد، خطوط همدما در روی شهر یک جزیره را نشان خواهند داد که به آن «جزیره حرارتی» می گویند. (جهانبخش 1371)

2- ترکیب هوای شهر

تیرگی هوای شهرها به هنگام ورود وخروج به شهر کاملأ نمایان است. ذرات معلق روی شهر (شامل گرد و غبار ناشی از سوخته های فسیلی...) به صورت لایه های سراسر آسمان شهر را می گیرد، و اثر زیادی در شکل دادن به اقلیم شهرها دارد، که تنها باد و باران می تواند لطافتی موقتی را به همراه آورد. این لایه غبارآلود می تواند بخشی از انرژی خورشیدی را به فضا منعکس کرده، از طرف دیگر از تشعشع عادی گرما از سطح شهر جلوگیری کرده و موازنه گرما را مختل نماید، از طرف دیگر این ذرات می تواند به صورت هسته تراکم عمل کرده و باعث افزایش میزان بارش در روی شهرها شوند. حتی دیده شده است که در یک شهر در نواحی آلوده میزان بارش بیشتر است. (گنجی 1365)

و وجود این ذرات باعث بالا رفتن خاصیت اسیدی باران شده که تحت عنوان بارانهای اسیدی بررسی می شوند.

علاوه بر آن مسائل دیگری چون پوشش گیاهی، باد، وارونگی هوا، مسئله معماری همساز با اقلیم از جمله مواردی هستند که در رابطه با اقلیم شهری در این مبحث بصورت عمومی یا ناحیه ای مورد توجه قرار گرفته اند.

 

باران اسیدی:

باران به طور طبیعی بواسطه حضورc  o2 درهوا و حل شدن آن در آب بصورت ضعیف خاصیت اسیدی دارد (PH 6/5 و اسید از نوع اسید کربنیک) ولی باران اسیدی که از عوارض زندگی شهری و صنعتی است به بارشی گفته می شود که دارای pH کمتر از 6/5 باشد. در نواحی شهری علاوه بر 2 Co گازهای دیگری با ویژگیهای اسیدی تولید می شود که مشخص ترین آنها دی اکسید گوگرد (2 So) و دی اکسید ازت (2No) می باشد. (غیاثی 1367)

اکسید ازت و گوگرد و سایر مواد آلوده کننده هوا می توانند در هوا پخش شده و یا به قسمتهای بالای جو منتقل شوند. این آلودگیها در هوا می توانند بطور مستقیم «بارش خشک (dry deposition)» ته نشین شوند، و یا همراه با باران و برف «بارش مرطوب (wet deposition)» به سطح زمین منتقل شوند.

اکسیدهای گوگرد: اکسیدهای گوگرد بر اثر سوزاندن زغال سنگ، نفت و سوخت اتومبیل ها ایجاد شده و بصورت دی اکسید گوگرد به هوا متصاعد می شود این گاز در صورتی که با بخار آب ترکیب شود تولید اسید سولفورو (H2 So3 )  می کند.

S + O2  ___ So2                                                                                                                                         

                                                         __H2 SO3               SO2 + H2 O     .

 اکسید ازت (NO) : اکسید ازت از حرارت و فشار زیاد حاصله از احتراق در داخل موتور اتومبیل تولید می شود و چون دمای سوختن در موتورهای دیزلی بیش از موتورهای بنزینی است این گاز در موتورهای گازوئیل سوز بیشتر است. اکسید ازت در هوا با اکسیژن ترکیب شده و دی اکسید ازت را تولید می کند. (NO2) و اگر با رطوبت ترکیب شود اسید نیتریک (HNO3) ایجاد می شود. (برومند یونسکو 1370)

3NO2 + H2 O ____ 2HNO3 + NO

اثرات بارشهای اسیدی بر انسان: (غیاث الدین 1373)

بارشهای اسیدی به هر دو صورت خشک و مرطوب بر انسان و محیط انسانی اثرات نامطلوبی دارد واکنشهایی که منجر به تولید ترکیبات اسیدی می شود می تواند بجای رطوبت هوا در اشک چشم یا ششها انجام شود. و باعث ایجاد مشکلاتی برای دستگاه تنفسی شده و بیماریهای چون سرطان ریه و برنشیت ایجاد کند، براساس مطالعه «بوئل وران» مرگ و میر ناشی از سرطان ریه در بین سیگاریهای نواحی شهری 26 تا 123 درصد بیشتر روستائی است، همچنین ذرات معلق گوگرد سبب پیدایش و تشدید بیماری برونشیت می شود. در نواحی پرجمعیت و افراد سیگاری این بیماری بیشتر دیده شده است.

نقش پوشش گیاهی

به طور کلی هر تغییری در سطح زمین (رنگ، درجه ناهمواری، نمناکی، حرارت ویژه) باعث تغییراتی در لایه های فعال خواهد شد. و در نتیجه در شرایط بیلان انرژی و تبادل انرژی، رطوبت بین اتمسفر و زمین، نیز تغییراتی به عمل خواهد آورد. (جعفر پور ابراهیم 1367)

از جمله مهمترین موارد در جهت تغییر طبیعت زمین ایجاد فضای سبز است. هوای سالم که شرط زندگی هر انسانی است مدیون پوشش گیاهی است. لذا ما برای ادامه زندگی در شهرها مجبوریم که از طریق توسعه پوشش گیاهی از تغییرات نامناسب جلوگیری کنیم به خصوص که گسترش آنها با در نظر گرفتن باد غالب برای شهر مفیدتر خواهد بود. وجود فضای سبز متراکم و زیبا می تواند تا حدود زیادی اثرات نامطلوب آلودگی را از بین برده. (هر هکتار فضای سبز حدود 12 تا 20 تن اکسیژن تولید می کند (مهدی نژاد 1370) و هم چنین شرایط حرارتی شهر را تعادل بخشیده و از تفاوتهای حرارتی تا حدی جلوگیری کند. در نتیجه سلامتی افراد را از نظر جسمی و روانی تأمین و تعدیل می نماید.

به طور کلی اثر و کاربرد فضای سبز در موارد زیر خلاصه می شود.

1-  کنترل اقلیم: (اشعه خورشید، باد، باران، حرارت ...) شکل شماره 3

2-   کاربرد در مهندسی فضای سبز (تثبیت خاک، صدا، هوا، ترافیک، نورهای مزاحم ...)

 

 

 

 

شکل شماره 3- ماخذ شماره 6

 

وارونگی هوا در اقلیم شهری:

پایین ترین لایه جو زمین تروپوسفر (Tropospher) می باشد. که ضخامت آن از قطب به استوا افزایش می یابد. از صفات مهم آن کاهش دما متناسب با ارتفاع می باشد. (لاپس ریت: 5/6 به ازای هر 1000 متر)، تغییرات آب و هوایی نیز مربوط به این لایه است، از 100% انرژی رسیده به جو زمین 45% آن به سطح زمین می رسد. و در نتیجه جو زمین گرم می گردد، گرادیان حرارتی (کاهش حرارت با ارتفاع)، باعث ایجاد ناپایداری هوا می شود و در این حالت هوای آلوده از روی شهر دور شده و از آلودگی می کاهد.

ولی در شرایطی که گرادیان حرارتی کم و گاهی صفر یا منفی است از حرکات عمودی هوا جلوگیری می کند و یا آن را متوقف می کند. در این حالت هوا از ارتفاعات بالاتر در اثر تراکم بیشتر شروع به پایین آمدن میکند در این زمان که وارونگی دمایی (اینورژن) پیش می آید هوای مجاور سطح زمین به دلیل سرد بودن بالا نرفته و جریان عمومی متوقف می شود. بخصوص اگر شهر در محاصره کوهها باشد. جریان افقی نیز اتفاق نیفتاده و باعث تراکم هوای آلوده در روی شهر و در نتیجه خطرناکترین پدیده اقلیمی بخصوص در شهرهای صنعتی نمایان می شود. (رمضانی 1370)

اگر این پدیده با سطح زمین در ارتباط باشد، اینورژن سطحی و اگر در سطح بالا تشکیل گردد اینورژن فوقانی می گویند. شهرهای بزرگ صنعتی معمولأ با این پدیده مواجه می شوند. در دسامبر 1956 چهار روز هوای آلوده در لندن مستقر گشته و باعث مرگ و میر هزاران نفر شد.

در تهران و مشهد بخصوص در فصل زمستان وارونگی سطحی اتفاق می افتد. در مشهد این پدیده اغلب در صبح و روزهای سرد زمستان مشاهده می شود. و این مسئله باعث کاهش دید افقی و اختلال در پرواز هواپیما می شود. (مقدس خراسانی 1366) ولی چرا این پدیده بیشتر در زمستان و پیش از طلوع آفتاب اتفاق می افتد؟

چون در زمستان تابش خورشید در امتداد مایل به زمین می رسد. و در نتیجه انرژی رسیده به واحد سطح کمتر بوده و بعلاوه در روز ابری حدود 78% تابش خورشید به سطح زمین نمی رسد و برف و ابر حدود 75% انرژی خورشیدی که به آنها می رسد بازتابش می کنند. و از این جهت از گرمای سطح زمین کاسته می شود و هم چنین در اوایل صبح تشعشع گرمای زمین به حداقل خود می رسد. لذا وارونگی سطحی اتفاق می افتد. در شکل شماره (3) شکل فیزیکی اینوریان با توجه به وضعیت دودکش در شرایط پایداری جوی نمایان کننده مشکلات و مسائل آن می باشد.

 

 شکل شماره 4

    «نمودار وضعیت دودکش کارخانجات و شکل فیزیکی پدیده اینورژن»

 

 


1-کاهش شدید درجه حرارت نسبت به

ارتفاع و ایجاد لپس ریت قوی

 

 

 

2-کاهش ملایم درجه حرارت نسبت                      

به ارتفاع و لپس ریت ضعیف

 

 

 

 

3-               وارونگی «افزایش درجه

حرارت نسبت به ارتفاع»

 

 

 

4-وارونگی  در زیر و کاهش دما

 در بالا.

 

 

  

 

5-کاهش دما در زیر و وارونگی

در بالا است

 

 

 

6-کاهش دما ضعیف در پائین و

وارونگی در بالا

 

 

 

اثرات آلودگی هوا:                                                                      آلودگی هوا از جنبه های گوناگون، آثار قابل ملاحظه ای در محیط زیست بجای می گذارد به خطر انداختن سلامتی انسان، گیاهان و جانواران، آب، خاک، ... و کاهش میدان دید، از جمله آثار سوء آلودگی است در شهرهای بزرگ بعلت آلودگی زیاد ، وضوح اشیاء پیرامونی کمتر شده و باعث احساس بدو نامطبوع در انسان می شود. در بعضی از کشورها، آلودگی یکی از مهمترین عامل مرگ و میر است، در آتن پایتخت یونان میزان مرگ و میر در روزهای که هوا آلوده تر است بیشتر است. (کریم پور 1379)

البته تأثیر آلودگی بر انسان طیف وسیعی از پاسخهای بیولوژیکی را شامل می شود. حساسیت افراد پیر، نوزادان، مصرف کنندگان دخانیات، امراض قلبی، برنشیتهای مزمن، و آسم و کسانی که از نظر شغلی تماس بیشتری با آلاینده های چون دی اکسید ازت و دی اکسید سولفور دارند. در معرض خطر بیشتری هستند.

اثر کلی آلاینده های جوی بر اعضای مختلف بدن انسان و عملکرد آن:

-  تأثیر روی نایژه ها و ریه ها:(پول شوون 1983)بعلت حساسیت دستگاه ریوی و تنفسی در برابر آلاینده های جوی مطالعات زیادی در این رابطه انجام شده است. که نشان دهنده عمق نگرانی کشورهای صنعتی است. آلاینده ها برای افرادی که به بیماریهای ریوی و تنفسی مانند برونشیت و نارسایی انسداد تنفسی مبتلا می باشند نگرانی و ترس بیشتری ایجاد می کند. برونشیت عبارتست از سرفه های خشک گاه و بیگاه که بسرعت با خلط زیاد همراه است که همراه آن ناراحتی تنفسی به وجود می آید که تدریجاً افزایش می یابد و باعث کاهش نیروی کار شده و به حدی که فرد بیمار مجبور به ترک فعالیت های خود می شود و علاوه بر آن بیمار را مجبور به مصرف آنتی بیوتیک و بستری شدن در بیمارستان می کند. که ضرر و زیانهای اجتماعی و اقتصادی زیادی ایجاد می کند. بنابر برآورد انگلیسها حداقل 10% مرگ و میرها ناشی ازبرنشیت مزمن است.

بیماری نارسایی انسدادی تنفسی با ناراحتی دراز مدت عمل تنفسی مشخص می شود، این ناراحتی به علت آن است که عمل نفوذ هوا در شبکه تنفسی با افزایش مقاومت مواجه می شود. این مسئله بیشتر در شرایط هوای آلوده ایجاد می شود، در ساکنان شهرهای بسیار آلوده، افراد مبتلا به تنگی نفس و ورم شش در دوره های بروز یک آلودگی شدید با مشکل تنفسی دشوارتری مواجه می شوند.

مطالعات انجام شده ثابت کرده است که از 1952 تاکنون تعداد سرطانهای ریوی و تنفسی در حال افزایش بوده است. بخصوص در فرانسه گزارشهای مرگ و میر ناشی از این مسئله، در چندین دوره افزایش نسبتاً زیادی را نشان می دهد.

به هر صورت شواهد قطعی در مورد اثرات «شهر» بر سرطان ریه وجود دارد جدول مربوط به شکل شماره    که از «لاوسکین 1970» گرفته شده است مرگ و میر ناشی از سرطان ریه را در بین نواحی شهری و روستائی مقایسه کرده است مرگ و میر ناشی از این بیماری در بین سیگاریهای نواحی شهری 26 تا 123 درصد بیشتر از نواحی روستائی است.

سیگاری                                                      غیر سیگاری

 

شهر

روستا

نسب شهری به روستا

شهر

روستا

نسب شهری به روستایی

منطقه مورد مطالعه

101

80

26/1

36

11

27/3

مردان کالیفرنیا

189

85

23/2

50

22

27/2

انگلیس و ولینر

 

 

 

38

10

8/3

ایرلند شمالی

100

50

2

16

5

2/3

مردان آمریکائی

 شکل شماره    خلاصه ای از مطالعات مرگ و میرهای ناشی از سرطان ریه در هر 000/100 نفر   مأخذ: منبع شماره 22 ص 419

-  تأثیر بر روی استخوانبندی بدن:بررسیها نشان داده که رشد قدی و وزنی کودکانی که در مناطق آلوده بزرگ شده اند دستخوش تأخیر زیادی بوده است، تحقیقات که توسط متخصصین اطفال در آمریکا انجام شده است نشان می دهد که در استخوان سازی اطفال مناطق آلوده تأخیری حدود یک سال وجود دارد. (کوشا 1990)

-        تأثیر بر روی سیستم عصبی و عضلات:

در نتیجه آلودگی اغلب خستگی ظاهر می شود، خستگی بسیار زیاد کودکان شهری حتی قبل از آنکه کار تحصیلی آنها شدت کافی یابد و توجیهی برای این خستگی وجود داشته باشد کاملأ واضح است، در رابطه با حیوانات آزمایش شده است که آندسته از حیواناتی که در معرض هوای آلوده بوده اند زودتر خسته شده اند که این خستگی می تواند 20 تا 30% کارائی عادی عضلانی برسد. که مسئله ممکن است تحت تأثیر کمبود عمل اکسیژن رسانی یا نتیجه تأثیر روی سیستم عصبی باشد.

-         تأثیر آلاینده های گوناگون:

اکسیدهای گوگرد: SO2، گاز بی رنگ و بی بویی می باشد. که در موقع ورود به جو ممکن است طی واکنشهای پیچیده ای که در جو رخ می دهد به شکل ذرات ریز سولفات SO4 در می آید. که در گروه ذرات طبقه بندی می شود. تحقیقات انجام شده توسط لاوشر در لندن نشان می دهد که اگر مقدار SO2 از میزان مشخصی تجاوز کند حال بیماران رو به وخامت می گذارد و برعکس در زمانی که مقدار آلودگی کمتر است حال بیماران بهتر می شود. علت اصلی برنشیتهای مزمن وجود ذرات اکسید سولفور است.(کریم پور1379)

منواکسید کربن CO:

این گاز بی رنگ و بی بو می باشد که حتی در غلظت های خیلی کم نیز برای انسان سمی محسوب می شود.

سمیت بالا نتیجه ارتباط فیتریولوژیکی هموگلوبین خون با منواکسید کربن است. بطوری که تمایل هموگلوبین به ترکیب با منواکسید کربن 250 مرتبه بیشتر از تمایل به ترکیب با اکسیژن است. شدت تأثیر این گاز به مقدار غلظت و مدت زمان تماس با آن بستگی دارد. ازدیاد این گاز بویژه برای بیماران قلبی خطرناک است، زیرا منواکسید کربن از طریق مجاری تنفسی جذب شده، و عمل اکسیژن دهی به بافتها را مختل می کند. این گاز همچنین در ایجاد انواع سردرد، کُما، امراض ریوی، سرگیجه، و حتی مرگ و میر مؤثر است.

 

اکسیدهای نیتروژن: NOX: مهمترین شکل آنها دی اکسید نیتروژن NO2 است که به رنگ قهوه ای، زرد، مایل به قهوه ای قرمز دیده می شود. اثرات زیانبار آن بصورت سوزش چشم ها بینی، گلو، ریه ها می باشد. این گازها همچنین باعث افزایش حساسیت انسان به بیماریهای ویروسی بویژه آنفلوآنزا، برونشیت، و سینه پهلو می گردد.

ذرات سرب:

تحقیقات نشان داده است (هنری پرکینز 22) غلظت سرب خون ساکنین مناطق شهری بیش از روستائی ها است. اثرات بیماریزای آن از دیرباز شناخته شده است اثرات آن مخصوصاً بر گلبولهای قرمز و مجرای گوارشی به این طریق که گلبولهای قرمز را از بین می برد و در مجرای گوارش موجب سهولت بروز زخمهایی می شود. و حتی ممکن است مانع استخوان سازی عادی در اسکلت  شود. ونیز در جگر و سیستم عصبی تجمع پیدا کند

آلودگی صوتی

آلودگی صوتی عمدتاً خاص محیط شهری مخصوصاً مناطق صنعتی است. ضمن اینکه هرگز نباید تصور کنیم عادت به نوعی آلودگی دلیل بر مصونیت یافتن در مقابل آن آلودگی است، آلودگی صوتی در برگیرنده، کلیه اصواتی است که، فعالیت فیزیولوژیک برخی از ارگانهای بدن انسان را بطور منفی تحت تأثیر قرار داده و موجب کاهش بازدهی فعالیت های روزمره شده و نیز روان انسان را آزرده می سازد، اثرات آلودگی صوتی بر انسان در برگیرنده طیف وسیعی از اختلالات روحی، و جسمی است. تمرکز فکری انسان در آلودگی صوتی معادل 25 دسی بل دچار اختلالی می شود. و آلودگی صوتی بیش از 80 دسی بل منجر به کاهش قدرت شنوایی و در صورت ادامه منجر به کری کوتاه مدت می شود.

یک خیابان در یک شهر شلوغ، حداقل معادل 80 الی 90 دسی بل آلودگی صوتی ایجاد می کند. سکونت در چنین خیابانهای حداقل به مدت 15 سال متوالی توان شنوایی فرد را بطور متوسط تا 50% کاهش می دهد. از جمله اثرات این آلودگی اختلال در کار، مختل شدن اوقات فراغت، بی خوابی، کاهش شنوایی، واکنشهای شدید روانی، فیزیولوژیکی، و پاتوبیولوژیکی است.

نتیجه اینکه، افزایش جمعیت شهری، مصرف زیاد و غیر اصولی انرژیهای فسیلی، باعث ایجاد مشکلات زیادی شده و در صورت کم توجهی مسائل بیشتری ایجاد خواهد کرد، بحرانهای روانی فرسودگی جسمی، کیفیت زندگی را بشدت تحت تأثیر قرار داده به نحوی که در آینده بعلت کمتر شدن سهم ما از فضا، عده ی زیادی به  مکان راحتی برای زندگی دست پیدانخواهند کرد و تعدادی که به چنین امکاناتی دست پیدا می کنند خواب راحتی نخواهند داشت..

به هر صورت لازم است اقداماتی انجام شود که نه تنها از افزایش آلودگی جلوگیری کند بلکه از مقدار موجود کاسته شود. که نیاز به مدیریت صحیح و توجه به مسائل اساسی و مهم جامعه دارد.

 

منابع:

1-  ملاحظاتی درباره آلودگی هوا و باران تهران. دکتر محمد حسن گنجی. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی شماره 2 پائیز 65.

2-   بررسی فاکتورهای میکروکلمائی موثر در حرارت شهر. دکتر سعید جهانبخش. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی شماره 26 پائیز 1371

3-   وضع دید افقی در مشهد و ارتباط آن با جهت بادها و اینورشنها. محمد حسین مقدس خراسانی. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی شماره 4- سال 1366.

4-   پاره ای از اثرات انسان بر تغییرات اقلیمی. دکتر ابراهیم جعفرپور . رشد آموزش جغرافیا شماره 6.

5-   فضای سبز و اثرات آن بر آلودگی هوا و تحلیلی بر وضعیت فضای سبز شهر اصفهان. محمود مهدی نژاد. رشد آموزش جغرافیا شماره 25 بهار 1370.

6-   محیط زیست و انسان امروز. ترجمه دکتر مرتضی هنری. رشد آموزش جغرافیا شماره 2 تابستان 1364.

7-   جمعیت و محیط زیست شهری. دکتر فیروز جمالی. رشد آموزش جغرافیا شماره 30 . 1372.

8-   پژوهشی در اقلیم شهری، مطالعه موردی شهر رشت. بهمن رمضانی گورابی. مجله ایران شناسی شماره اول سال 1370.

9-             شهرها در تنش. پیام یونسکو. بهمن 1369.

10-  مطالعه بادهای شهر تبریز و کاربرد آن در برنامه ریزی محیط. دکتر اصغر نیشابوری. نشریه انجمن جغرافیدانان ایران بهار 1360.

11-  آموزش بین المللی محیط زیست. کمیسیون ملی یونسکو در ایران. ترجمه فیروزه برومند.

12-        هیدرولوژی کاربردی. دکتر امین علیزاده.

13-        پدیده های جوی. مهندس مهدی بازرگان.

14-        معماری همساز با اقلیم. دکتر محمود رازجویان.

15-        مجله نیوار 1359. مقاله دکتر هوشنگ قائمی.

16-        مجله نیوار 1368.

17-        مطالعات سید جعفر مشهدی. وزارت نیرو.

18-  اقلیم دشت تربت حیدریه. حسین نژاد عباسی. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیای طبیعی.

19-  بارش اسیدی و اثرات اکولوژیکی آن. فرشته قاسم زاده. تحقیقات جغرافیایی. شماره 29 تابستان 1372.

20-  اثرات بارانهای اسیدی. دکتر مهران غیاثی. رشد آموزش شیمی شماره 15 بهار 1367.

21-        شیمی 1 سال اول دبیرستان.

22-        آلودگی هوا. تالیف هنری کینز. ترجمه دکتر غیاث الدین.

23-  شهر و پیامدهای زیست محیطی آن. دکتر سیمین تولایی. تحقیقات جغرافیائی. شماره 33 تابستان 1373.

24- مسائل محیط زیست، تألیف بووکن و لیکر ترجمه مهندس یونس کریم پور.

 

حسین میرزایی ; ٥:۳٤ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/۱/۳٠