شهرها و جهانی شدن

شهرها و جهانی شدن

نقل از ماهنامه راه و ساختمان شماره 17

 اثر علمی بر شالوده آثار دیگران آفریده می شود. توجه اخیر به مقوله شهرهای جهانی مبتنی بر مطالعات بنیادین پیتر هال (1966) و جان فرید من و هم چنین ساسکیا ساسن (1991) است. پیترهال در کتابش درباره جهان شهرره ا که برای نخستین بار در (1966) منتشر شد توجه مردن را به برنامه ریزی و مدیریت کاربری زمین در شهرهای مهم و بزرگ معطوف کرد. از سوی دیگر جان فریدمن به شبکه جهانی شهرها اشاره کرد و در همین حال ساسکیا ساسن دو بعد جهان شهرها را بر شمرد: (1) مراکز سلطه و (2) صحنه های قطب بندی اجتماعی – فضایی. تا اوایل دهه 1990 شمار مطالعات مربوط به جهان شهرها افزایش یافت ولی دو مشخصه در این مطالعات آشکار را دیده می شد. نخست آن که در برخی مطالعات نام نیویورک، لندن و توکیو به عنوان جهان شهر دائماً تکرار می شد. و دوم، مطالعاتی دیگر وجود داشت که مجموعه عجیبی از شهرها از جمله بحرین و بیروت را در فهرست جهان شهرها قرار می داد. در هر دو گروه از این مطالعات شهرها نه بر مبنای دلیل و برهان براساس ادعا به عنوان جهان شهرها مشخص شده بودند. من این قضیه را پنهان کاری کثیف پژوهش های مربوط به جهان شهرها نامیده ام فقدان داده های شهری تطبیقی درست، علت اصلی این اهمال کاری در تفکر ادراکی و عقلی ماست.
مراکز سلطه جهانی
در چنین شرایطی بود که به همراه سه تن از دانشجویانم مقاله نوشتم که سعی در بررسی همین مشکل داشت یک سلسله داده های تطبیقی از جمله داده های بورس اوراق بهادار، ادارات مرکزی بانک ها و شرکت ها بزرگ و مهم را برگزیدیم. بر خلاف اکثر مطالعات انجام شده روند داده ها را در طول زمان بررسی کردیم تا به خطر سیر تغییرات دست یابیم در حالی که مطالعات ما موقعیت نیویورک، لندن و توکیو را مورد تاییدقراری داد وی داده های موجود از افت نسبی ارزان و رشد نسبی دیگر شهرهای اروپا خصوصاً پاریس و فرانکفورت حکایت داشت. اکنون، این یافته را به ترتیب ذیل به عنوان نظریه ارائه می کنم می توانیم دنیا را ساعتی با 24 تقسیم بندی تصویر کنیم. برای پوشش دادن تمامی 24 ساعت به سه جهان شهر نیاز داریم. یکی در اروپا در آسیا و دیگری در آمریکا با چرخش پوشش دنیا سه شهری که دارای موقعیتهای استراتژیک هستند می توانند جهان را 24 ساعت پوشش دهند. هنگامی که در توکیو شب شده در لندن صبح رسیده است و زمانی که فعالیت تجاری در لندن متوقف می شود ادامه می یابد و سپتامبر 2001 به لحاظ استیلای اقتصادی ایلات متحده تضمین شده است. موقعیت توکیو، د رحال حاضر از تضمین نسبی برخودار است چرا که ژاپن دومین قدرت اقتصادی دنیا محسوب می شود با این حال پیشرفت غیر مترقبه چین و کاهش اهمیت ژاپن، ممکن است زمینه رقابتی شدیدتری را میان توکیو، پکن و شانگهای در آینده فراهم سازد. البته امتیاز تمرکز بخش عمده فعالیت های تجاری در شانگهای است، به تدریج کم رنگ تر شود. در مقابل لندن پایتخت اقتصادی نسبتآً ضعیف در حاشیه اتحادیه اروپایی در حال برگ شدن است. آنچه که داده های ما نشان می دادند حاکی از رقابت بر سر تصادف جایگاه این جهان شهر مرکزی و اروپایی است. لندن هنوز استیلای خود را حفظ کرده و از نظر تولید خدمات از اغلب شهرهای جهان جلوتر است. اما پاریس و فرانکورت در دراز مدت با آن رقابت خواهند کرد. در این میان البته برلین سنگین ترین سکوت را اختیار کرده و به دلایل واضحی احتمالاً از المپیک 1936 تاکنون نقش یک جهان شهری صلح جو را ایفا نکرده است. در دراز مدت برلین تنها نامزد برجسته احراز مقام جهان شهر طراز اول اروپا خواهد بود.
شبکه شهری جهانی
درجه بندی عملکردهای سلطه جویی شهرها فعالیتی در خور توجه اما محدود می باشد این فهالیت موضوع بار اقتصادی شهرها را تا حدود برای ما روشن می کند. و همچنین پادزهری را برای نظریات محض مشخص را اشغال می کنند. بلکه بخشی از یک شبکه نیز محسوب می شود. براساس نظریه کاستلز در خصوص فضای جریان ها تحقیقات بسیاری به بررسی جریان ها در شبکه شهری جهانی معطوف شده است. سهم من و یک یاز همکارانم یونگ کیم، در این پژوهش ها تحقیق در خصوص جریانها مسافرین از طریق خطوط هوایی بود. داده های جریان را براساس جابجایی بیش از یکصد هزار نفر مسافر در هر دو جهت مسیر بررسی کردیم. روند کلی عبارت بود از تعمیق کانال های موجود جابه جایی دو منطقه آمریکایی شمال و کرانه اقیانوش آرام این مسئله مسئله ای جهانی نبود مثل خود جهانی شدن فرآیندی ناهمگون بود و قاره آفریقا تقریباً در آن دیده نمی شود. بررسی داده های جهانی بود. با این حال مقایسه مراکزی که در مقام های بعدی قرار داشتند تصویری از ارتباطات منطقه ای را آشکار می نمود. به عنوان مثال لس آنجلس علی رغم اعتراض های مکتب لس آنجلس کمتر جهان شهر محسوب می شود و بیشتر جهان شهر کرانه اقیانوس اقیانون آرام است، اما امستردام به وضوح یک جهان شهر اروپایی است. جالب توجه ترین الگو در بررسی شهر میانی دیده شد. داده ها، میامی دیده شد. داده ها، میامی را به وضوح به عنوان پایتخت آمریکای لاتین نشان
می دهد.
مراکز سلطهجهانی
در چنین شرایطی بود که به همراه سه تن از دانشجویانم مقاله ای نوشتم که سعی در بررسی همین مشکل داشت (Short,et al,1996). ی سلسله داده های تطبیقی از جمله داده های بورس اوراق بهادار، ادارات مرکزی بانک ها و شرکت های بزرگ و مهم را برگزیدیم. برخلاف اکثر مطالعات انجام شده، روند داده ها را در طول زمان بررسی کردیم تا به خط سیر تغییرات دست یابیم. در حالی که مطالعات ما موقعیت نیویورک، لندن و توکیو را مورد تأیید قرار می داد، ولی داده های موجود از افت نسبی لند و رشد نسبی دیگر شهرهای اروپا خصوصاً پاریس و فرانکفورت حکایت داشت. اکنون، این یافته را به ترتیب ذیل به عنوان نظریه ارائه می کنیم: می توانیم دنیا را ساعتی با 24 تقسیم بندی تصور کنیم. برای پوشش دادن تمامی 24 ساعت، به سه جهان شهر نیاز داریم. یکی در اروپا، یکی در آسیا و دیگری در آمریکا. با چرخش دنیا سه شهری که دارای موقعیت های استراتژیک هستند می توانند جهان را 24 ساعت پوشش دهند. هنگامی که در توکیو شب شده در لندن صبح رسیده است و زمانی که فعالیت تجاری در لندن متوقف می شود، نیویورک تازه فعالیتش شروع می شود و ادامه می یابد تا توکیو کارش را آغاز کند. موقعیت شهر نیویورک، به رغم حوادث یازدهم سپتامبر 2001، به لحاظ استیلای ابتصادی ایالات متحده متضمن شده است. موقعیت توکیو، در حال حاضر از تضمن نسبی برخوردار است چرا که ژاپن دومین قدرت اقتصادی دنیا محسوب می شود؛ با این حال، پیشرفت غیر مترقبه چین و کاهش اهمیت ژاپن دومین قدرت اقتصادی دنیا محسوب می شود، با این حال ، پیشرفت غیر مترقبه چین و کاهش اهمیت ژاپن، ممکن است زمینه رقابتی شدیدتری را میان توکیو، پکن و شانگهای در آینده فراهم سازد. البته امتیاز رقابتی چین ممکن است به واسطه تعهد مداوم دولت فعلی چین نسبت به پکن، در حالی که مقابل ، لندن، پایتخت اقتصادی نسبتاً ضعیف در حاشیه اتحادیه اروپایی در حال بزرگ شدن است. آنچه که داده های ما نشانمی دادند حاکی از رقابت بر سر تصاحب جایگاه این جهان شهر مرکزی و اروپایی است. لندن هنوز استیلای خود راحفظ کرده و از نظر تولید خدمات از غلب شهرهای جهان جلوتر است. اما پاریس و فرانکفورت در درازمدت با آن رقابت خواهند کرد. در این میانه البته برلین سینگین ترین سکوت را اختیار کرده و به دلایل واضحی احتمالاً از المپیک 1936 تاکنون نقش یک جهان شهری صلح جو را ایفا نکرده است. در درازمدت برلین تنها نامزد برجسته احراز مقام جهان شهر طراز اول اروپا خواهد بود.
شبکه شهری جهانی
درجه بندی عملکردهای سلطه جویی شهرها فعالیتی در خور توجه اما محدود می باشد. این فعالیت موضوع بار اقتصادی شهرها را تا حدودی برای ما روشن می کند همچنین پادزهری را برای نظریات محض مطالعات پیشین ارائه می نماید. در هر حال شهرها نه تنها سطوح مختلف سلسله مراتبی مشخص را اشغال می کنند، بلکه بخشی از یک شبکه نیز محسوب می شوند. براساس نظریه کاستلز در خصوص فضای جریان ها تحقیقات بسیاری به بررسی جریان ها در شبکه شهری جهانی معطوف شده است. سهم من و یکی از همکارانم یونگ کیم، در این پژوهش ها تحقیق در خصوص جریان های مسافرین از طریق خطوط هوایی بود (Short and Kim , 1999) . داده های جریان را براساس جابه جایی بیش از یکصد هزار نفر مسافر در هر دو جهت مسیر بررسی کردیم. روند کلی عبارت بود از تعمیق مسئله ای جهانی نبود، مثل خود جهانی شدن فرآیندی نا همگون بود و قاره آفریقا تقریباً در آن دیده نمی شد. بررسی داده های هر کدام از شهرها نکات بسیاری مشخص ساخت. مقام لندن به وضوح کانون جریان های هوایی حهانی بود. با این حال مقایسه مراکزی که در مقام های بعدی قرار داشتند تصویری از ارتباطات منطقه ای را آشکار می نمود. به عنوان مثال ، لس آنجلس، علی رغم اعتراض های مکتب لس آنجلس ، کمتر جهان شهر محسوب می شود و بیشتر جهان شهر کرانه اقیانوس آرام است، اما آمستردام به وضوح یک جهان شهر اروپایی است. جاب توجه ترین الگوی در بررسی شهر میامی دیده شد. داده ها، میامی را به وضوح به عنوان پایتخت آمریکای لاتین نشان می داد. میامی کمتر در ردیف یک از شهرهای آمریکای شمالی قرار می گیرد و بیشتر به عنوان یکی از شهرهای آمریکای لاتین شناخته می شود.
معرفی جهانشهرها
یکی از عناصر مهم در تحقیقات مربوطه به جهان شهرها شناسایی راهبردهای پراکنده در خصوص جهان شهرها و جهانی کردن شهرها بوده است. جهان شهرها توسط علائم، نشانه ها، آگهی ها و در میزبانی رویدادها معرفی می شوند. من در دو تحقیق ذخایر آگهی های شهری و تاکید آنها بر مزیت های اقتصادی و کیفیت شاخص ها زندگی را برشمرده ام اخیراً به شناسایی مجتمع های فرهنگی علاقه مند شده ام مجتمع هایی همچون گالری های هنری، مراکز موسیقی، رستوران های مخصوص اقوام مختلف و جشنواره ها که در موقعیت جهان شهرها نقش حیاتی دارند. چشم اندازها و دیدنی های شهری وجود دارد که برگیرنده رویدادهای عظیم جهانی و معماران مشهور است. بازی های المپیک، جام جهانی فوتبال و جشنواره های هنری و موسیقی به مشخصه تعیین کننده مقام جهان شهر تبدیل شده اند. جهان شهرها نقش بازی می کنند و دیدنی می شوند.

از جهان شهر تا دروازه شهر
یکی دیگر از ویژگی های مهم پژوهش مربوط به جهان شهرها، جست و جوی جهان شهری بودن است. بسیاری از مطا لعات به شناسایی این موضوع پرداخته اند که آیا این یا آن شهر یک جهان شهر محسوب می شود یا خیر؟ این تحقیقات اگر چه تا حدودی جالب توجه است، اما معمولاً تجزیه و تحلیل روابط بین شهرها و جهانی شدن را بر راس سلسله مراتب شهری متمرکز می کند. با وجود این، من همراه برخی همکارانم در مقاله ای جدید به این مسئله پرداختیم که این نوع تمرکز به نادیده انگلشتن عملکرد جهانی شدن در دیگر انواع شهرها از طریق آنها منجر می شود. در این مقاله ما در خصوص توسعه و گسترش ارتباط میان تحقیقات جهانی شدن / شهر فراتر از تمرکز محدود کننده این مقوله که کدام شهرها جهان شهر هستند به بحث و بررسی پرداختیم ما فارغ از اندازه گیری تجربی درجات «جهان شهر بودن» بدین قضیه پرداختیم که در نتیجه جهانی شدن در تک تک شهرها چه اتفاقی روی می دهد. با در نظر گرفتن شهرهایی که پایین تر از مرتبه نخستین قرار داشتند سعی کردیم درک خود را از پیوند میان جهانی شدن و شهر گسترده سازیم. در این ارتباط ما اصطلاح دروازه شهر را به کار گرفتیم. این اصطلاح را گرانت (1999) و گرانت و نیجمن (2000) از طریق کارشان در آفریقا و هند ساخته اید. اصطلاح دروازه شهر را برای اشاره به این واقعیت مورد استفاده قرار می دهیم که تقریباً همه شهرها می توانند به عنوان دروازه ای برای عبور و انتقال جهانی شدن اقتصادی فرهنگی و سیاسی عمل کنند.
تمرکز بر روی دروازه شهربه جای جهان شهر توجه ما را از این مسئله که کدام شهرها غالب می شود به این مسئله که چگونه شهرها از جهانی شدن متاثر می شوند مبذول می دارد. در این رابطه مجموعه ای از پژوهش های موردی تئوریزه شده را در خصوص شهرهایی چون بارسلون، پکن، هاوانا، پراگ، ساتل، سوفالز و سیدنی ارائه نمودیم.

شهرهای و جهانی شدنهای دوباره
اکثر مقالات مربوط به جهانی شدن این پدیده را نسبتاً جدید و نوین عنوان می کنند. در جای دیگری من در خصوص وجود مجموعه ای از جهانی شدن های دوباره حداقل از قرن پانزدهم میلادی تا کنون به بحث و بررسی پرداخته ام جهانی شدن به صورت های مختلف رخ می دهد. مجموعه ای از جهانی شدن ها دوباره که از لحاظ شکل و شدت متفاوت هستند و در شهرها میراثی از شکل های ساخته شده و مجموعه های جدیدی از روابط اجتماعی ـ اقتصادی مبتنی بر قدرت باقی می گذارند. شهرها آن چنان جهانی نمی شوند زیرا دائماً در حا ل دوباره جهانی شدن هستند. این تصویر ساده نفوذ جهانی شدن در شهرهایی که پیش از این کاملاً فاقد ارتباطات جهانی بوده اند باید با تصویری پیچیده تر از اقتصادها و شهرهایی که در معرض در جات و اشکال مختلفی از جهانی شدن دوباره قرار گرفته اند جایگزین شود. تجدید نظر بر روی تاریخچه شهری به عنوان بخشی از یک شبکه شهری جهانی تر که به طور مداوم در جریان جهانی شدن دوباره است موضوعی مهم برای پژوهش محسوب می شود.


رقابت برای دست یابی به مقام دروازه شهر اصلی
بسیاری از کشورها از یک سلسله مراتب با ثبات شهری برخوردارند که در آن شهرهای خاص سالیان متمادی مقام نخست را به خود اختصاص داده است. در کشورهایی که دارای یک شهر پیشتاز هستند الگوی موجود بسیار روشن است اما در کشورهایی که چنین برتری واضح و چشمگیری دیده نمی شود مجال تغییر و رقابت وجود دارد. شهری که که در هر کشور بیشترین ارتباطات جهانی را دارد با گذشت زمان ممکن است تغییر کند. به عنوان مثال می توان گفت که در استرالیا شهر اصلی در طی سی سال گذشته از ملبورن به سیدنی تغییر یافته است. در آلمان برلین به سرعت به عنوان جهان شهر طراز اول در حال مطرح شدن است. از شهرهای مهم ثابت و یا در حال مثال های مختلفی می توان ارائه و تئوریزه کرد.

شهرها و نمایش های جهانی
گی دو بورد که عبارت «جامعه نمایشی» را ابداع کرد می گفت که نمایش ها محصول اصلی جامعه امروزی هستند کالایی کردن تجربه واقعی نمایش هایی غیر شخصی خلق می کند که مشاهده می شوند و نه تجربه مسلماً برخی از مهم ترین نمایش های جهانی در شهرها رخ می دهد بارزترین نمونه از رویدادهای عظیم جهانی بازی المپیک است که در سرتاسر جهان بینندگان تلویزیونی دارد و احتمالاً بهترین عرصه را برای یک شهر فراهم می اورد تا ادعای مقام جهانی بودن را بکند. این قبیل رویدادها، خصوصاً بازی های المپیک با فراهم آوردن فرصتی استثنایی برای شهر میزبان به منظور معرفی خود به جهان نمایش رسانه ای بس نظیری خلق می نماید که تمرکزش بریک محیط شهری متمایز است. وعده مطرح شدن در سرتاسر جهان و منافع اقتصادی حاصل میزبانی این برنامه های ورزشی بزرگ و مستمر را به هدفی پر منفعت برای شهرهای جویای نام در سرتاسر دنیا تبدیل کرده است. بررسی تاثیرات و پیامدهای ارائه در خواست و تلاشش برای برگزاری بازی های المپیک تابستانی و همچنین میزبانی این بازی ها فرصتی مناسب را به منظور ایجاد ارتباط میان دانش موجود در مورد جهانی کردن شهرها و رویدادهای عظیم و برنامه های دیدینی شهری در ا ختیار ما قرار می دهد.

رژیم های شهری
یک رژیم شهری توافقی رسمی و غیر رسمی است که از طریق آن منافع ارگان های دولتی و بخش خصوصی در کنار یکدیگر قرار می گیرد تا بتوانند تصمیمات مدیریتی را اتخاذ و اعمال نمایند. رژیم هایی شهری روابط بین شهرها و اقتصادی جهانی را تنظیم می کنند بازسازی نظریه های رژیم شهری به منظور توجیه تاثیرات جهانی شدن حائز اهمیت است. این مسئله که جهانی شدن فرهنگی تا چه حد به توزیع یکدست تر ارزش های دموکراتیک کمک می کند یا تا چه حد حکومت های کنترل کننده را تشویق می نماید تا بیش از پیش مقرراتی را بر زندگی شهروندانشان تحمیل کنند باید به طور کامل مورد بررسی قرار گیرد. تشخیص نقش رژیم های شهری در تنظیم ساختارهای محلی به درک ما از این مسئله که چگونه نیروهای محلی و جهانی با یکدیگر تعامل می کنند یاری می رساند به عنوان مثال نقش مدیریت سیاسی در شهر با ظهور شهر کارآفرین تغییر شکل یافته است. رژیم های شهری به تولید در آمد مستقیم و مختلف بخش های مشارکت های عمومی و خصوصی علاقه مند شده اند و شهرها به سیاست حداکثر سازی رشد و درآمد بیش از باز توزیع آنها توجه نشان داده اند هم چنان که دولت های مرکزی به برنامه خصوصی سازی و انصراف از ارائه خدمات عمومی ادامه می دهند شهرها از لحاظ به حداکثر رساندن تولید در آمد چگونه جایگاهی متفاوت می یابند و پیامدهای این امر بر هزینه های اجتماعی چیست؟


جهانی شدن و زندگی روزمره
جهانی شدن نهادها و ساختارهای جامعه از شرکت های چند ملیتی گرفته تا طیفی از فرصت ها و شیوه های زندگی افراد گوناگون را تحت تاثیر قرار می دهد. آنان که در جهان شهرها زندگی می کنند به طور قطع هر روز با تجربه ای جهانی رو به رشد مواجه می شوند اما با روی دادن فرایندهای جهانی ساز آنان در شهرهای کوچک تر زندگی می کنند هم در زندگی روزمره خود با تفاوت ها و تغییراتی مواجه می شوند یقیناً فرآیند جهانی شدن در توضیح عوامل سببی بسیاری که در تحولات اجتماعی نقش دارند ناکامی است، اما معیارها و فضاهای زندگی روزمره در زمره آن حوزه هایی است که جهانی شدن بدان ها می پردازد.
جهانی شدن به عنوان مجموعه ای از فرآیندها در زندگی های محلی هم فرصت های تازه و هم مشکلات تازه به وجود می آورد. در مراجعه به تحلیلی از جهانی شدن بر حسب دگرگونی معیارها و فضاها، ممکن است بپرسیم که چگونه افراد به بازسازی فضاهای زندگی خود می پردازند و فضاهای زندگی آنها به نوبه خود چگونه افراد به واسطه فرآیند جهانی شدن در حال متحول شدن هستند. فن آوری های جهانی شدن ممکن است برای مردمی که از آنان سلب قدرت و اختیار شده یا آنان که به حاشیه رانده شده اند امکان تعامل در فضاهایی گسترده تر یا متنوع تر را فراهم آورد. همچنین ممکن است که جهانی شدن فرصتی را در اختیار مرد م شهرهای کوچک که پیش از این منزوی بوده اند قرار دهد تا به عنوان بخشی از یک شرکت عطیم و گسترده در این فرآیند کار کنند و به حقوق و مزایای بیشتری دست یابند معهذا با تغییر مرزها فرصتها ممکن است از افراد گرفته شود و بازیگران جدید قدرتمند قدرت ممکن است به آنچه که پیش از این فضاهای محلی بوده است دسترسی پیدا کنند. توقف فعالیت های کوچک متعلق به افراد محلی و عدم توانایی مزارع خانوادگی برای ادامه حیات را می توان با مسئله جذب شهرها در بازارهایی که روز به روز بیشتر مرتبط دانست.
جهانی شدن همچنین بر میزان کنترل مردم محلی یا شهروندان بر هویت مکان های زندگیشان تاثیر می گذارد. تغییرات معیارها و فضاهای مربوط به جهانی شدن یا تغییراتی در روابط قدرت و در فرصت های اقتصادی همراه است و این تغییرات می تواند به روش های بسیار مختلفی در زندگی افراد تجلی یابند. پژوهش های مربوط به جهان شهرها با ساختار سنتی ارتباط میان فرآیندهای جهانی و زندگی محلی را نادیده انگاشته اند و اگر بخواهیم بدانیم که چگونه گروههای مختلف مردم به شیوه های مختلف سرتاسر جهان به زندگی خود ادامه می دهند، باید میان ماهیت کلی بیشتر پژوهش های مربوط به جهان شهرها و مدارک مستند و غنی قوم نگاری ها شهری ارتباط برقرار کنیم.

 

/ 0 نظر / 64 بازدید